ARIH
DERS
OT
Kazaskerler
OSMANLI KÜLTÜR VE UYGARLIĞI
Osmanlı hukuk ve adli teşkilatının esas unsuru kadıaskerlik ve kadılık kurumudur. XIV. yüzyılda veziriazam Çan-
darlı Kara Halil Paşa, ordudaki davaların görülmesi için bir ordu kadılığı kurmuştu. Onun için buna kazaskerlik
denilir.
Medreseler ve Müderrisler
İlk Osmanlı medresesi Orhan Gazi tarafindan İznik'te bir cami imaretiyle beraber yapılmıştır. Bu medreseye
o döneme hayli yüksek bir meblağ olan günde 30 akça yevmiye ile devrin büyük alim ve mütefekkirlerinden
Davud-1 Kayserî müderris tayin edilmiştir.
Orhan Gazi, İznik'ten sonra Bursa'da da bir cami, imaret ve bir han yaptırdığı gibi, Bursa hisarındaki kiliseyi de
medreseye çevirtmiş ve buraya Manastır Medresesi denilmiştir. İlk Osmanlı medreselerinde okutulan dersler
arasında gramer, mantık, feraiz, kelam, belagat, fıkıh, hadis ve tefsir vs. vardır.
Nakibüleşraf
Hz. Peygamberin soyundan gelen seyyid (Hz. Hüseyin'den gelenler) ve şeriflerin (Hz. Hasan'dan gelenler) işle-
riyle uğraşmak, onların özlük haklarını korumak ve şecerelerini kontrol ve takip etmekle vazifeli ilmiye teşkilatı
içerisinde bir de nakibüleşraflık makamı vardı. Seyn,.'idlik ve şeriflik önceki Türk-İslam devletlerinde olduğu gibi
Osmanlılarda da çok önemli idi. Hz. Peygamberin soyundan gelmeleri sebebiyle halk arasında bunlara büyük
sevgi ve itibar gösterilirdi. Başlarına yeşil sarık bağlama imtiyazları vardı. Ayrıca örfi vergilerden muaf idiler.
Fakat asılsız olarak seyyidlik iddia eden veya şeceresi sahte çıkan seyyidler iddialarına devam ederlerse idam
edilirlerdi. İlk nakibüleşraf Yıldırım Bayezit zamanında tayin olunmuştur.
Padişah Hocalan
Şehzadeler belirli bir yaşa gelince onlara ulemanın önde gelen şahsiyetlerinden bir hoca tayin olunurdu. Tahta
geçtikleri takdirde de bu şahıslar padişah hocası (hace-i sultani) unvanını alırdı. Bilinen ilk padişah hocası Çelebi
Mehmet'in hocası olan Sofu Bayezifdir. En çok hocası olan padişah da Fatih Sultan Mehmet'tir.
Kadılar
Padişah yargı yetkisini kadılarvasıtasıyla kullanırdı. Doğrudan padişah fermanıyla atanan kadıların özlük işlerini,
kazaskerler yürütürdü. Fakat kadı, padişah yani devlet adına hüküm verirdi. XVI. yüzyılda Osmanlı Devleti iki bin-
den fazla kazaya ayrılmıştı. Kadı, kazanın en büyük ve en önemli amiri idi. Yargı görevinin dışında, mülki, beledi,
askeri, mali ve noterlik konularında da geniş yetkilere sahipti.
un YALÇIN
wvm.dizgikitap.com
