ARiH
DERS
OT
İSLAMİYET ÖNCESİ TÜRK TARİHİ
Orta Asya'nın coğrafi koşulları Türklerin yaşantılarını nasıl etkilemiştir?
Karasal iklimden dolayı hayvancılık temel geçim kaynağı olur, atlı — bozkır kültürü, yani konar göçer yaşam
ortaya çıkar.
İklim koşullarının sertliğinden dolayı yaşam mücadelesi zorlaşır, böylelikle savaşçı bir yapı ortaya çıkar.
Türk boylan arasında dayanışma yaşanır.
Ordu-millet anlayışı ortaya çıkar.
Toprağa dayalı bir yaşam olmadığı için feodal yapı yani sosyal sınıflar ortaya çıkmaz.
BÜYÜK HUN DEVLETİ: ( MÖ: 220 - Mö :216)
Tarihte kurulan teşkilatlı ilk Türk devletidir.
Orta Asya tarih sahnesinin ilk büyük imparatorluğudur.
Hunlar hakkında ilk bilgiler Çin kaynaklannda yer almıştır. Hunlar, MÖ 318 yılında bir anlaşma dolayısıyla Hun
adının en çok bilinen Hsiung-nu şekli ilk defa kullanılmış ve bu durum bir daha değişmemiştir.
Hunlar, Ötüken'i başkent yapmışlardır. Bilinen ilk hükümdarları Teoman'dır
Hun Türkleri Göktürklerin ve Uygurların atalarıdır.
Teoman (Tou-man) Şanyü ve Tanhu unvanlarını kullanmıştır.
MÖ 214 yılında Çinliler Türk baskılarını önlemek amacıyla Çin Seddini yapmıştır.
Mete
Teoman Han firsattan istifade ederek kuzey Çin'e sefer açtı ve kaybettiği otlakları geri aldı. Böylece eski itibar ve
gücünü tekrar kazandı. M.Ö 209 yılında kuruluş aşamasındaki Hun Devleti Teoman'ın oğlu Mo-tun (Mete)'un
darbesi ile sarsıldı.
Teoman Han, Ulu Hatun yani ilk eşinden olan büyük oğlu Mete'yi töre gereği tahtın varisi olmasına rağmen,
kendi oğlunu hakan yapmak isteyen ikinci eşinin etkisi ve entrikalarıyla veliahtlıktan uzaklaştırmak istemiştir.
Yüe-çilerin elinden kurtulan Mete (Mao-dun) babasını ortadan kaldırarak devletin başına geçmiştir.
Hunların en parlak devri Mete Dönemi'dir. Tunguzlar, Yüeciler ve Moğolları Mete hâkimiyet altına almıştır,
Mete zamanında Çinlilerle yapılan savaş sonucunda (Pa-i-Teng Seferi) MÖ 197 yılında antlaşma yapılarak Çin
vergiye bağlanmıştr.
Mete Dönemi'nde Türk boylarının tamamı egemenlik altına alınarak ilk defa Türk siyasal birliği sağlanmış, dev-
let en geniş sınırlarına ulaşmıştır.
Hun Hükümdarı Mete zamanında devlet teşkilatı geliştirilmiş, kurduğu teşkilat kendinden sonra kurulacak Türk
devletlerine örnek olmuştur.
Mete düzenli orduyu kurarak, orduda ilk defa onlu sistem oluşturmuştur. Bu nedenle Mete'nin tahta çıktığı
tarih Türk Kara Kuvvetlerinin kuruluş tarihi kabul edilmiştir.
Mete Sonrası Hunlar ve Çin'in Durumu
Mete'nin yerine tahta çıkan oğlu Ki-ok (174-160) Hun Devleti'nin büyüklüğünü muhafaza etmeye çalıştıysa da,
başkentteki Çinli prenses ve diplomatların devlet erkine yönelik faaliyetleri ile Hun hayat tarzına uymayan lüks
yaşantının yayılmaya başlaması toplumda rehavete yol açtı.
ö Özellikle oğlu Kün-çin (MÖ. 160-126) zamanından başlayarak bu durum huzursuzluklara yol açtı. İleriki yıllarda
dirayetli ve asker ruhundan uzak hükümdarların başa geçmesi de Hun iktidarının sarsılmasına, gücünün azal-
maşına sebebiyet verdi.
SDLYALÇIN
www.dizgikitap.com
