ARİH
DERS
OT
II. DÜNYA SAVAŞI YILLARINDA TÜRKYE'DE Diş VE İÇ POLİTİKA
Cumhurbaşkanı: İsmet İnönü
Başbakanlar: Refik Saydam - Şükrü Saraçoğlu
11. DUNYA SAVAŞI
Dışişleri Bakanı: Şükrü Saraçoğlu (1938-1942) - Numan Menemencioğlu (1942-1944) - Hasan Saka (1944-1947)
II. Dünya Savaşı'nda Türkiye'hin izlediği dış siyaset stratejileri
Denge Politikası - Tarafsız kalma ama savaşa da girme
Türk dış politikası dönemin başından sonuna kadar savaşn gidişatına göre değişiklikler gösterdi. O anda hangi
taraf güçlüyse ülkenin genel yaklaşımı ona göre ayarlandı.
Savaş yıllannda Mihver Devletler'in savaş üstünlüğünü ellerinde bulundurdukları 1939-1942 döneminde Türki-
ye, savaş dışı konumuyla bir kalkan rolü oynadı ve savaşın Orta Doğu'ya yayılmasını engelledi.
b Bu dönemde savaşa katılma yönünde Türkiye üzerindeki baskı daha çok Mihver Devletler'den geldi.
Müttefik Devletler'in savaş üstünlüğünü ellerine geçirdikleri 1943-1945 yıllarında Türkiye'nin savaş dışı durumu
bu kez de Müttefik Devletler'in işine gelmedi. Dolayısıyla bu dönemde ABD, İngiltere ve Sovyetler Birliği Türkiye
üzerinde baskı kurdular.
II, Dünya Savaşı'nda Türkiye'nin diplomatik hareketleri
Türkiye, İngiltere ve Fransa arasında 19 Ekim 1939'da Üçlü İftifak (Ankara Paktı) Antlaşması imzalandı.
II. Dünya Savaşı'nın ilk yıllarında Türkiye 18 Mart 1940'ta Almanya'yla bir ticaret antlaşması yaptı,
1941'de Almanya'nm Balkanlarda ilerlemesi karşısında Türkiye, İstanbul ve batı sınırındaki illerde sıkıyönetim
ilan ederek sınır güvenliğine dair tedbirler aldı. Çatalca'da Çakmak Hattı'nı kurdu.
Türkiye ile Almanya arasında 18 Haziran 1941'de Saldırmazlık Pakm imzalandı. Almanya bu antlaşmanın im-
zası ile güney kanadını güvence altına alarak 22 Haziran 1941'de Sowetler Birliği'ne saldırdı Türkiye, Polonya
Sendromu'ndan kurtuldu.
Casablanca görüşmelerinde ABD Başkanı Roosevelt ile İngiliz Başbakanı Churchill, Türkiye'nin savaşa katılması
konusunda anlaştılar.
Alınan kararın Türkiye'ye bildirilmesi ve Türkiye ile görüşmeleri Churchill'in takip etmesi kararlaştırıldı. Bunun
üzerine Churchill'in yaptığı çağrı İnönü tarafindan kabul edildi.
ö Gizliliğin esas olduğu görüşmeler 30 Ocak-31 Ocak 1943'te Adana'da yapıldı. Türk heyetinde İnönü'nün yanında
Başbakan Şükrü Saraçoğlu, Dışişleri Bakanı Numan Menemencioğlu ve Genelkurmay Başkanı Fevzi Çakmak da
yer aldı. Churchill Türkiye'nin en geç 1943 yılı sonunda savaşa katılmasını istedi.
1943 Ekim'inde İngiliz, Amerikan ve Sovyet dışişleri bakanlarının katıldığı Moskova Konferansı'nda Ruslar
Türkiye'nin 1943 yılı bitmeden savaşa dâhil olması gerektiğini ortaya koydu. Moskova Konferansı'nda alınan
kararların Türkiye'ye iletilmesi için l. Kahire Konferansı düzenlendi.
İngiliz Dışişleri Bakanı Anthony Eden ile Türk Dışişleri Bakanı Numan Menemencioğlu arasında gerçekleşen kon-
feransta taraflar 22-26 Kasım 1943'te Kahire'de bir araya geldi. Eden, Müttefiklerin üs talebi ve Türkiye'nin yıl
sonuna kadar savaşa girmesi taleplerini iletti. Türk heyeti üs talebini reddetti. Ayrıca yeterli yardım yapılmadıkça
Türkiye'nin savaşa katılamayacağı belirtildi.
ABD, SSCBveİngiltereliderlerinin buluştukları Tahran Konferansı'nda (28 Aralık 1943) Stalin, Türkiye'nin
savaşa girmeye zorlanması konusunda ısrar edince Roosevelt ile Churchill, Tahran dönüşünde İnönü'yü Kahire 'ye
davet etti. İnönü, Kahire'ye giderek Roosevelt ve Churchill ile görüştü (4-6 Aralık 1943).
ö Kahire Konferans İnönü, Churchillve Rooseveltarasında gerçekleşti. Churchill, Türkiye'nin savaşa girmesi konu-
şunda ısrarcı oldu ve müttefik kuvvetlerin yararlanabilmesi için Türkiye'deki havaalanlarının süratle tamamlan-
388
SMMLYALÇIN
www.dizgikitap.com
