ARiH
DERS
OT
Hürriyet Misakı
SOĞUK SAVAŞ DÖNEMİ (1947-1991 )
Demokrat Parti'nin 7 Ocak 1947 tarihli Birinci Büyük Kongresinde kabul edilen ve çok partili döneme geçilmesi-
ne rağmen halen tek parti dönemi uygulamalarının devam etiği yönündeki eleştirileri içeren rapordur.
12 Temmuz Beyannamesi
Cumhurbaşkanı İsmet İnönü tarafindan 12 Temmuz 1947'de yayımlanan bildiridir, Metin, 1946 seçimleri ve
sonrasında muhalefet partisi Demokrat Parti ile iktidardaki CHP arasında yaşanan şiddetli siyasi gerilim üzerine
ortaya çıkmıştır. Bu bildiri ile İnönü, iktidar ve muhalefete eşit mesafede duracağını ve aralarında uzlaşma sağ-
lamayı hedeflediğini açıklamıştır.
1950 seçimlerinin Özelliği
16 Şubat 1950'de T BM M'd e yeni seçim yasası kabul edildi. Seçimlerin tek dereceli, gizli oy ve açık sayım
esasına göre yapılması kararlaştırıldı. Seçimler yargı denetimine alındı. Seçimleri yönetmek amacıyla 2 Şubat
1950'de Yüksek Seçim Kurulu kuruldu. Adnan Menderes, yeni seçim yasasını "Demokrasinin Sakarya Zaferi”
olarak nitelendirdi.
ö Gizli Oy açıksayım usulüne göre 14 Mayıs 1950'de yapılan seçimlerden Demokrat Parti aldığı %55,2 oy oranı ile
birinci parti olarak çıktı. Seçimlere katılım 9689 ile yüksek bir orana ulaşmıştı.
ö Böylece 14 Mayıs seçimleriyle, 27 yıl süren tek parti iktidarınm ardından, ilk defa halkın oylarıyla Türkiye'de
siyasi iktidar değişmiş oldu. (Beyaz İhölal)
22 Mayıs 1950'de toplanan Türkiye Büyük Millet Meclisi, DP genel başkanı Celal Bayar'ı cumhurbaşkanı olarak
seçti. Refik Koraltan da TBMM başkanı seçildi. Celal Bayar'ın ardından DP genel başkanlığına ise Adnan Men-
deres getirildi.
1950 seçimlerinde Demokrat Parti'nin iktidara gelişiyle yeni bir siyasi dönem başladı. Bu dönemi değerlendiren
eski Cumhurbaşkanı İsmet İnönü: "Benim en büyük yenilgim en büyük zaferim oldu." Sözleriyle demokrasiye
olan inancını ve bağlılığını dile getirmiştir.
1945-1950 yılları arasında Türkiye'de ekonomik gelişmeler
II. Dünya Savaş sona erince çiftçiyi topraklandırma konusunda çalışmalar başladı. Mecliste yaşanan uzun tar-
üşmalann ardından 1945'te Çiftçiyi Topraklandırma Kanunu kabul edildi. Bu yasayla arazisi olmayan çiftçiyi
toprak sahibi yapmak ve tarıma açılan toprakların işlenip üretimin artırılması amaçlandı.
Ğ 1945'ten sonra CHP, devletçi ekonomi modeli uygulamalarını yumuşattı ve serbest ekonomiye yönelik politika-
lar takip etmeye başladı. II. Dünya Savaşı süresince yaşanan ekonomik sıkıntılar ve DP'nin liberalizmi savunması,
CHP'nin devletçi ekonomi politikasında değişikliğe gitmesine yol açtı.
Recep Peker Hükümeti döneminde devalüasyona gidildi. 7 Eylül 1946'da Türk Lirası'nın değeri ABD doları karşı-
sında %50 oranında düşürüldü. 1 ABD doları 280 kuruş oldu. Böylece devletçi ekonomiden liberal ekonomiye
doğru ilk adım atıldı. Bu devalüasyonla ithalat artırılmaya ve yerli ürünlerin ihracatı kolaylaştırılmaya çalışıldı.
ö 1946 İvedili Sanayi Planı ve 1947 Türkiye İktisadi Kalkınma Planı (Vaner Planı) hazırlandı.
Demokrat Parti döneminde yaşanan siyasi gelişmeler (1950-1960)
14 Mayıs 1950 seçimleriyle başlayan Demokrat Partinin iktidarı kesintisiz olarak on yıl devam etti ve 27 Mayıs
1960 yılındaki askerî darbeyle sona erdi.
DP iktidarının ilk yıllarında 18 Temmuz 1932 tarihli genelge ile başlayan ezanın Türkçe okunması uygulamasına
16 Haziran 1950'de son verildi.
www.dizgikitap.com
