ARIH
DERS
OT
2. 1923 - 1931 Dönemi İktsat Politikası
ATATÜRK İLKELERİ VE ATATÜRKÇÜLÜK
Atatürk yönetiminde Cumhuriyet idaresi, bürokrasinin iyi çalışması ve halkın devlete güvenmesi açısından, ma-
aşlann ve devlet borçlarının zamanında ödenmesini vazgeçilmez bir ilke olarak benimsedi ve kararlılıkla uygu-
ladl.
â Sağlam bir gelir kaynağı oluşturmak açısından reji idaresi yerine tekel idaresi kuruldu. Süresi biten imtiyazlar
kaldırıldı. İzmir, İstanbul, Mersin, Trabzon liman tekelleri oluşturuldu.
Cumhuriyet'ten sonra iktisadi altyapı alamnda en önemli faaliyet demir yolu programının başlatılmasıdır. Ya-
bancıların elindeki demir yollan satın alındı ve çok dar bütçe içinde bile demir yolu inşaatına ödenek ayrıldı.
1924'te Cumhuriyet'in İlk kamu İşletmeciliği kurumu olarak Devlet Demir Yollan Genel Müdürlüğü kuruldu.
Kara yollan yapımı için vergilerden önemli bir pay ayrıldığı gibi bu işi gerçekleştirmek için Yol Vergisi Kanunu
çıkarıldı.
1 Temmuz 1926'da çıkarılan Kabotaj Kanunu ile Türk kara sularında yolcu ve yük taşıma hakkı Türk vatandaşları-
na verildi. Ticaret filosu büyük ölçüde güçlendirildi.
b 1937'de deniz işletmeciliği ve bankacılık işlemleri yapması için Deniz Bank kuruldu.
Ülkede sanayinin gelişmesi için 26 Ağustos 1924'te Celal Bayar başkanlığında Türkiye İş Bankası kuruldu. Beş
milyon sermayenin 250.000 lirası, Atatürk tarafindan Hindistan'dan gönderilmiş olan para ile karşılandı. Banka
hisseleri politikacılar, tüccarlar tarafindan alındı. İş Bankası Türkiye'nin sanayi kalkınmasında yatırımlar yoluyla
önemli katkıda bulunduğu gibi uzman bankacılar yetiştirmek bakımından da öncülük yaptı. 1927'de Milli İtibar
Bankası İş Bankası ile birleşti.
6 Köylüyü ezen aşar vergisi 17 Şubat 1925'te kaldırılmak suretiyle köylü rahatlatıldı. Devlet gelirlerinin yaklaşık
1/6'ni oluşturan bu vergi kaybını telafi için arazi vergisi ile tüketim vergilerinin yükseltilmesine gidildi. Köylüye
kredi kolaylıkları getirildi. Ziraatta makineleşmeyi teşvik edici Önlemler alındı. Örnek çiftlik ve fidanlıklar kurul-
du. Tarım eğitimi için yeni okullar açıldı. Ankara'da sonradan fakülte olacak olan Yüksek Ziraat Enstitüsü kuruldu.
Atatürk tarımı teşvik etmek için ülkenin değişik yerlerinde özel çiftlikler kurdu ve sonra bunları ulusa bağışladı.
ö İşletmelerinin finansman ihtiyacını karşılamak, Osmanlıdan geçen devlet işletmelerini yürütmek ve modernleş-
tirmek amacıyla Sanayi ve Maadin Bankası kuruldu. Banka 1932'de Türkiye Sanayi Kredi Bankası adını aldı ve
1934'te mal varlığı Sümerbank'a devredildi.
NOT,.
Cumhuriyetin ilanından sonra Türk banka sisteminde en dikkat çekici noktayı da banka-kredi sisteminin hala
büyük oranda yabancı sermayenin denetimi altında olması oluşturmuştu. Cumhuriyehn İlk yıllarında ulusal I
bankalar varlıklarını çoğunlukla yabancı sermayeye bağımlı olarak yürütmüşlerdi. Ziraat Bankası'nın sermaye-
si arttırıldı, kongrenin bir "ana ticaret bankası" kurulması isteğine yönelik 1924'te İş Bankası kuruldu. Sanayi 1
alanında İse 1925 yılında Sanayi ve Maadİn Bankası faaliyete geçirildi. Böylece Cumhuriyetin İlanından sonra
ulusal banka-kredi sisteminin gelişmesine büyük önem verilmişti. 1927 de de Emlak ve Eytam Bankası hizme-
te sokuldu.
Devletin sağlam verilerle yönetilebilmesi için 1926 İstatisök Genel Müdürlüğü kuruldu. Bu kuruluş çağdaş me-
tatlar kullanarak 1927 yılında İlk nüfus, tarım ve sanayi sayımını gerçekleştirdi. Buna göre 192Tde Türkiye'nin
nüfusu 13.648.270 olarak tespit edilmiştir.
Ekonomi politikalarını düzenlenmesinde danışman görevi yapması İçin 26 Haziran 192Tde Yüksek İkdsat Kuru-
lu oluşturuldu.
www.dizgikitap.com
