ARiH
DERS
OT
DEVLET YÖNETİMİ VE ANLAYIŞI
OSMANLI KÜLTÜR VE UYGARLIĞI
Osmanlı Devleti kendinden önceki Türk ve İslam devletlerinin mirasını devralmış, eski Türk devlet anlayışını bü-
yük oranda devam ettirmiştir. Özellikle Anadolu Selçuklu ve İlhanlı devlet teşkilatlan Osmanlı'ya büyük oranda
ömek olmuştur.
İlim ve fikir adamları, âlimler, gazi, esnaf, zanaatkâr ve dervişler Osmanlının kuruluşuna etki etmiştir.
Âşıkpaşazâde Tarihinde; Osmanlı devletinin kuruluşu sırasında dört zümreden bahsedilir. Bunlar Gaziyan-l Rum,
Ahiyan-l Rum, Abdalan-' Rum ve Bacıyan-ı Rum'dur.
Osmanlı kültürünün oluşmasında Orta Asya'dan getirilen örf ve âdetler, İslam Medeniyeti ve fethedilen bölge-
lerdeki uygulamalar yani Rumeli'deki kültür etkili olmuştur.
Osman Gazi'nin 1299 yılında Karacahisar'l fethedip buraya bir kadı ve sancak beyi atamasıyla devletin kuruluşu
gerçekleşmiştir. Osmanlı kendisi için Devlet-i Aliyye adını kullanmıştır.
Bütün Türk devletlerinde olduğu gibi "Ülke hanedanın ortak malıdır." anlayışı benimsenmişti. Osmanlı Devleti
devraldığı bu anlayışı süreç içerisinde merkezî otoritesini koruyacak şekilde değiştirmiştir;
ö Osmanlı'da bu anlayış şu şekilde değişikliğe uğramıştır:
» I. Murat "Ülke padişah ve oğullarınındır." anlayışını getirdi.
Fatih Sultan Mehmet "Devleön bekası için kardeş katli vaciptir." yasasını çıkardı. "Ülke padişahındır." dedi.
b I. Ahmet" Ekber ve Erşed Sistemi" anlayışını getirdi. Ayrıca Sancak Sistemi ile şehzadeler başlarında lalaları
ile sancaklara gönderilmiş ve devletin başına geçmeden devlet yönetimiyle ilgili tecrübe kazanmaları sağlan-
mışür. Bu sistem III. Mehmet Dönemi'nde uygulanmamış ve I. Ahmet Dönemi'nde yasaklanarak Kafes Siste-
mi uygulanmaya başlamıştır. Kafes Sistemi, şehzadelerin sancaklara gönderilmeden sarayda devlet yönetimi
hakkında eğitim almalarıdır.
Sancak Sistemi ile yetiştirilmiş son padişah III. Mehmet'tir. Sancaksız tahta qkan ilk padişah ise l.Ahmet'tir.
1876 Kanunuesasiye'ye göre hanedanın en yaşlı erkek üyesi veliaht ilan edildiği için böylelikle kafes usulü
de sona ermiştir.
Millet Sistemi
Osmanlı Devleti'nin bünyesinde Müslümanlardan başka, Musevi, Ortodoks, Katolik, Ermeni ve benzeri din ve
mezheplere mensup topluluklar yaşamaktadır. Müslümanların din ile ilgili hizmetleri ilmiye sınıfı tarafindan
yerine getirilmektedir. Diğer topluluklarda bu hizmetlerin yürütülmesi kendi cemaatlerine bırakılmıştır. Osmanlı
millet sisteminde insanlar mensup oldukları din ve mezheplere göre gruplara ayrılmıştır.
Ehl-i harp, Ehl-i ahd
Millet Sistemi İslam medeniyetinin uluslararası ilişkiler anlayışından kaynaklanmaktadır. Ehl-i harp, Müslüman-
larla savaş hâlinde olan gruptur ve bu gruptakilerle savaşmak caizdir. Ehl-i ahd ise Müslümanların barış içinde
yaşadıkları gayrimüslim gruba verilen isimdir.
ö Ehl-i ahd kesimi tebaa olan zimmiler, kendisiyle barış anlaşması yapılmış olan gayrimüslim devletin tebaası olan
muahedler ve ticaret, resmi görev veya herhangi başka sebeple Osmanlı Devleti'nde bulunan gayrimüslimlere
ise müsteminler denmektedir.
Osmanlı Devleti'nde, farklı etnik ve dinî grupların barış ve huzur içinde yaşamalarında millet sistemi etkili ol-
muştur. Osmanlıların geliştirdiği millet sistemi sayesinde ülkede yaşayan çeşitli dinlere, mezheplere ve ırklara
mensup insanlar, asırlarca İslam kültür ve medeniyeö içerisinde varlıklarını koruyabilmiştir,
172
www.dizgikitap.com
