ARİH
DERS
OT
Avarız Vakıflan
OSMANLI KÜLTÜR VE UYGARLIĞI
Bu vakıflar avarız vergilerini ödeyen, mahalle, köy ve esnaf teşekküllerinin ihtiyaçlarını karşılayan, yerleşim bi-
rimlerinde bulunan cami, mescit, su yollan gibi yapıların bakım ve onarımını gerçekleştiren vakıf binalarında
çalışan görevlilerin ücret ve maaşlarını ödeyen yardımlaşma kurulularıydı.
Özellikle "avarız vakıfları", mahalle veya köylerde hastalananların tedavisi, hastalık nedeniyle çalışamayanların
bakımları ile kimsesizlerin ve yetimlerin korunmasını amaç edinmişti.
Vakıfların İdaresi
Osmanlı'da ilk vakıf Orhan Bey tarafindan kurulmuştur.
Sultanlar tarafindan kurulan vakıfların nâzır ve mütevellî ismiyle bilinen iki üst yönetici bulunurdu.
1826'da Evkâf Nezâreti kurulmuştur.
OSMANLI SANATI
Büyük Külliyeler Devri
Osmanlı Devleti'nin kendine has üslubunu oluşturduğu Klasik Döneme geçiş İstanbul'un fethiyle başladı. Devlet,
siyasi alanda ulaştığı başarıları sanata da yansıttı. İlk kez merkezî kubbeli camilere yarım kubbeler eklemek ya
da tek bir merkezî kubbe ile mekânı örterek geniş alan oluşturma amacı bir ölçüde gerçekleştirildi. Bu dönemin
ilk örneği İstanbul Bayezit Camii idi.
II. Bayezit Dönemi ile başlayan klasik dönem aynı zamanda "Büyük Külliyeler Devri" olarak adlandırıldı. Başlan-
gıçtan itibaren görülen külliyeler şehir planlamasında belirleyici unsur oldu.
Geç Dönem Osmanlı Mimarisi
XVIII. yüzyılda Osmanlı Devleti'nde Avrupa ile olan siyasi yakınlaşmalar Osmanlı sanatını da etkilemiştir. Bu etki-
leşim sonucunda Ban sanatının bazı unsurları Osmanlı mimarisinde kullanıldı. Bu yeni tarz "Geç Dönem Osmanlı
Mimarisi" olarak adlandırıldı.
Osmanlının İlk Saraylan
İlk Osmanlı sarayları Bursa ve Edirne'de yapılmış ancak günümüze kadar gelememiştir. Osmanlı Dönemi en
önemli sarayı dört asır devlete merkezlik yapmış olan Topkapı Sarayı'dır. Fatih zamanında yapılan bu saraya
farklı dönemlerde eklemeler yapılmıştır.
İlk kez Türk saray mimarisi dışında Avrupa sarayları örnek alınarak Dolmabahçe Sarayı yapılmıştır. XIX. yüzyılın
ortalarında Sultan Abdülmecit tarafindan Hacı Emin Paşa, Serkis Balyan ve Nikogos Balyan isimli mimarlara
yaptırılan Saray'ın planında Türk ve Batı anlayış birlikte uygulanmıştır.
ö Saray'ın dış ve iç süslemelerinde barok, rokoko, ampir özelliklerini gösteren birden fazla üslup kullanılmıştır. Bu
özelliğinden dolayı Dolmabahçe Sarayı Geç Dönem Osmanlı mimarisinin Seçmeci (eklektik) Üslubu'na örnek
oluşturmuştur.
Anadolu'da Geç Dönem saray örneklerinden birisi de Doğubayazıt'taki İshak Paşa Sarayı'dır.
Cami, medrese, divan, harem, askerî koğuşlar, cephanelik, finn, hamam ve iş atölyelerinden oluşan bu Saray sl-
cak, soğuk ve ank su kanallarıyla Osmanlıların ısıtma sistemine sahip ilk yapısıdır.
214
www.dizgikitapcom
