ARİH
DERS
Osmanlı Toplumunda Askerîler ve Reaya
OSMANLI KÜLTÜR VE UYGARLIĞI
6
Osmanlı Devleti'nde idari sisteme bağlı olarak bugünkü manada hem askerlik hizmeti yapanlar hem de memur
statüsünde bulunanlar askerî sınıfı oluştururdu. Bu sınıfa mensup beylerbeyi, sancakbeyi, Tımarlı Sipahi gibi ki-
şiler vergi vermez ve yaptıkları askerlik hizmetleri karşılığı bir yerin veya köyün vergisini toplama yetkisine sahip
olurdu. Vergi veren şehir, kasaba ve köy ahalisi ile konar-göçerlere ise "reaya" denirdi.
Reaya ve Tımarlı Sipahinin karşılıklı sorumlulukları
Osmanlı Devleti'nde, askerî ve reaya ayrımı, tımar sisteminin siyasi ve ekonomik temellerine dayanmaktadır.
Tımar sistemi içerisinde yer alan reayanın ve Tımarlı Sipahi'nin bir takım sorumlulukları bulunurdu.
Osmanlı köylüsünün devlete ve sipahiye karşı görevlerinin sınırları kanunlarla belirlenmişti. Bu görevleri dışında
reayanın karşılıksız çalıştırılması yasaktı.
Köylü, kendisine tahsis edilen toprağı işlemek ve vergisini sipahiye ödemekle yükümlüydü.
Köylü, keyfi olarak tarlasını boş bırakamaz, çiftini, çubuğunu terk edip bir başka memlekete gidemezdi. Devletin
sosyoekonomik, üretim ve askerî yapısını bozacağı için köylünün keyfi hareket etmesine asla müsaade edilmezdi.
Tımarlı Sipahi; reayadan kanunnamelerde belirtilen oranlardan fazla vergi talep edemezdi.
Ayrıca ürün olarak ödemesi gereken vergiyi nakit olarak alamaz veya ürünü daha uzak pazarlara götürmesini
köylüden isteyemezdi.
Bu sistemin denetlenmesi kadıya aitti. Böylece Tımarlı Sipahilerin, toprak ve köylü üzerindeki yetkileri hukuk
çerçevesine alınmıştı.
Tımar sahiplerinin görevleri
Üretimin sürekliliğini sağlamak.
6 Çiftçiden vergiyi devlet adına toplamak.
Cebelü adı verilen asker yetişörmek ve sefer anında asker toplamak.
Bölgede asayişi ve düzeni sağlamak.
Tımar sisteminin bozulmasının nedenleri şunlardır:
Tımarların, sipahiler dışında kimselere verilmesi,
Tımarların saray görevlilerinin eline geçerek özel mülk veya vakfa dönüştürülmesi ve rüşvet karşılığı veril-
mesi,
Dirliklerin parayla alımp satılır hâle gelmesi,
Sipahilerin gösterişli yaşama arzusu ve çok para kazanma hırsı,
Nüfusun hızlı artması,
Enflasyon artışı ve paranın değer kaybetmesi,
Geleneksel silahlarla savaşan sipahilerin, ateşli silah eğitimine ayak uyduramaması,
Uzun süren savaşların yaşanmasıdır.
Tımar sisteminin -merkezi otoritenin artmasına etkisi, nedir?
Tımar topraklannın devlet mülkü olması nedeniyle miras bırakılması, satılması, kiraya verilmesi, vakfedilmesi
ve bağışlanması yasaktı. Tımar toprakları, sipahinin ve köylünün elinden keyfi olarak alınamazdı. Ancak sipahi
sefere katılmazsa devlet o senenin gelirini ondan alırdı. Bu şekilde Tımarlı Sipahilerin merkezî otoritenin aley-
hine toprak ve mevki kazanmaları ve ayn bir toprak aristokrasisi oluşturmaları önlenmişti. Bu durum merkezî
otoritenin taşrada güç kazanmasını sağlamış ve Tımarlı Sipahiler taşrada merkezî otoritenin temsilcisi olmuştu.
www.dizgikitap.com
