ARiH
DERS
OSMANLI KÜLTÜR VE UYGARLIGI
Ahi teşkilatı, mensuplarına mesleki, dinî ve ahlaki eğitim vermekteydi. Esnaf olmak isteyenler küçük yaşta çırak
(şakird) olarak işe başlardı. Gerekli eğitimi alan çıraklar sınavla kalfalığa, en az üç yıllık kalfalıktan sonra yine
sınavla ustalığa hak kazanırdı. Usta unvanı alanlar "Gedik" denilen belge ile yeni bir iş yeri açabilirlerdi.
b', Halk Eğitimi
Toplumu oluşturan kişilerin çoğu doğdukları ve yaşadıkları bölgeden dışarı çıkmadığından bilgi ve becerilerini de
çevrelerinden edinirlerdi. Halk; cami, mescit, tekke, kütüphane, cemevleri, yaren sohbetleri, sıra geceleri, sahaf
ve konaklarda çeşitli vesilelerle eğitilirlerdi.
Osmanlı Eğitim Sisteminde Yaşanan Değişim
6 İlk defa II. Mahmut Dönemi'nde Batılı tarzda işleyen rüştiyeler açılır ve ilköğretim zorunlu hale getirilir,
Tanzimatçılar, rüştiye sayısını arttırarak Osmanlı tebasınl kaynaştırmayı; bir yandan da Batıdaki eğitim kumrula-
rının benzerlerini açarak her alanda eleman ve uzman yetiştirmeyi amaçlamışlardır.
Medrese dışndaki örgün eğitimde ilk, orta ve yükseköğretim şeklinde bir derecelemeye gidilmiş ve kapsamlı
düzenlemeler düşünülmüştür. 1856'da bütün eğitim işleri "Maarif-i Umumiye Nezaretline bağlandı.
1869'da çıkarılan "Maarif-i Umumiye Nizamnamesi" ile o güne kadarki uygulamalar bir sisteme bağlanmış,
ayrıca XIX. yüzyılın sonuna kadar yapılacak İşler İçin planlar hazırlanmıştır. Bir eğitim meclisi kurularak ders ki-
taplarının yazımı, öğretmenlerin tayini ve devlet okullarının denetimi bu meclise verilmiştir.
Tanzimat Dönemi'nin sonlarına doğru rüştiyelerin üzerinde ve yüksekokullara öğrenci yetiştiren bir okulun bu-
lunmamaşl sorun oluşturmuştu. Bu amaçla 1868de "Galatasaray Sultanisi” açılmıştı.
1873'te eğitime başlayan Dârüşşafaka, sultani seviyesinde eğitim veren bir okuldu. Fransız askerî lise programını
uygulayan bu okulda kimsesiz ve fakir çocuklar okuyordu.
İlk kız idadisi 1911'de İstanbul'da açıldı. Bu okul 1913'te "İstanbul İnas (Kız) Sultanisi", 1915'te de "Bezm-i Âlem
Sultanisi" adını almıştır.
1914'te sayıları artan kız idadileri ile kız muallim mekteplerinin öğretmen ihtiyacını karşılamak üzere açılan
"İnas (Kız) Darülfünunu" da 1921'e kadar eğitime devam etti.
Maarif-i Umumiye Nizamnamesine göre ilköğretimde yaşanan değişim nel@tdit?
Slbyan mekteplerinde düzenleme yapılarak okutulacak dersler, sınav sistemi, öğretmenlik şartları ve okulların
inşası ve tamiri, öğretmen maaşları, diğer masrafların nasıl karşılanacağı hükme bağlanmıştır.
Yönetimi Maarif Nezaretine bağlı okullara "mekteb-i iptidai" (ilkokul) denirken Evkaf Nezaretine bağlı okullara
'Isıbyan mektebi” denilmeye devam edilmiştir. İptidai mektepler usûl-i cedide göre eğitim yaparken sıbyan mek-
tepleri eski sistem üzerine eğitimlerini sürdürdüler.
1876'da kabul edilen kanunuesasiye göre ilköğretim zorunlu hâle getirilmiştir. II, Meşrutiyet Dönemi'nin sonla-
rina doğru sıbyan mektepleri tamamen kapanarak yerlerini iptidai mekteplerine bırakmıştır.
1913'te rüştiyelerin İlköğreöme dahil edilmesiyle bu mekteplerde eğitim 6 yıla çıkarılmıştır, 1910'dan İtibaren
Osmanlıda azınlıkların girişimiyle özel okul öncesi eğitim kurumlan (anaokulu) açılmaya başlandı. 1914'te ise ilk
resmî okul öncesi eğitim kurumu açıldı.
SMNLYALÇIN
212
www.dizgikitapxom
