ARİH
DERS
OSMANLI İMPARATORLUĞUNDA BUHRAN VE DEĞİŞİM
arka arkaya saraya gittiler. Hüsrev Paşa taraftarlarından Topal Recep Paşa'nın da tahrikleriyle Hüsrev Paşa'nın
azlinden sorumlu tuttukları Hafiz Ahmed Paşa, Şeyhülislâm Zekeriyazâde Yahya Efendi, Yeniçeri Ağası Haşan
Halife ve Musahib Musa Çelebi dahil 17 devlet adamının kendilerine verilmesini talep eden isyancılar, genç pa-
dişahın direnmesine rağmen emellerine ulaşmışlar ve padişahın çok sevdiği Hafiz Ahmed Paşa'nın öldürülmesi
üzerine Recep Paşa veziriazamlığa getirilmiştir.
IV, Murad'ın Islahat Siyaseti
Kapıkullarına karşı sertlik politikası ile otoritesini kuran IV. Murad ülke yönetiminde "Koçi Bey Risalesi"nde yer
alan "Benî âdem kahrile zabtolunur hilmile olmaz" vecizesini düstur edinmiş gibidir. Sultan'ın 1633 yılı Aralık
ayındaki Bursa gezisin- de yolların tamirindeki ihmali yüzünden İznik kadısını astırması ulema arasında tepkiyle
karşılandı. Şeyhülislâm Ahizâde Hüseyin Efendi böyle bir hareketin tehlikelerine dair Kösem Sultan'a bir tez-
kire yazınca Valide Sultan ilmiye mensuplarının bu konudaki toplantılarında sultanın hal'i meselesini konuş-
tukları şüphesiyle durumu oğluna bildirdi. Bunun üzerine Bursa'daki gezisinden dönüp İstanbul'a gelen sultan
şeyhülislâmı azledip Kıbrıs'a sürdü. Ancak kızgınlığı geçmeyen ve gemi henüz Marmara 'dayken verdiği bir emirle
şeyhülislâmı boğduran IV. Murad ilk kez bir şeyhülislâm idam eden Osmanlı padişahı olmuştur.
Ğ Bu sert ve şiddete dayalı tedbirlerle IV. Murad artk annesi Kösem Sultan'ın vesayetinden de kurtulmuş ve
kapıkulu ocakları üzerinde otoritesini tesis etrnişti. IV. Murad, ülke yönetimini yeniden düzene sokabilmek için
başta Koçi Bey olmak üzere güvendiği kişilerden yapılacak ıslahata dair raporlar istedi.
Bu raporlar daha ziyade kanun-ı kadimin ihyasını teklif ediyor ve bunun için de kul taifesinin zabt u rabt altına
alınmasını, rüşvetin kökünün kazınmasını, mansıpların ehil kişilere verilmesini ve halka adil davranılmasını
tavsiye etmekteydi.
Kahvehanelerin kapatılmasında 1633 yılı Eylül ayında Cibali kapısında çıkıp rüzgârın da etkisiyle yayılan ve şeh-
rin beşte birini yok eden yangının dedikodulara yol açması rol oynadı. Kadızâde Mehmed Efendi'nin teşvikiyle
IV. Murad yeni yangın çıkma ihtimalini bahane ederek tütünü yasaklayıp bekârlar, debbağlar ve nalbantlar için
odalar yaptırdı. Edirne'deki kahvehaneleri yıktıran sultanın tütün düşmanlığı pek çok insanın hayatına mal oldu.
b IV. Murad daha sonraki dönemde, özellikle aşağıda ele alınacak olan Revan ve Bağdad seferlerine çıkarken göre-
vini ihmal ettiği veya kötüye kullandığı gerekçesiyle, aralarında Beyşehir sancakbeyi, İznik kadısı, Erzurum valisi
ve Konya kadısının da bulunduğu pek çok kişiyi idam ettirmiştir.
6 Bunlar içinde eskiden zorba olduğu için idam edilenler de vardır. Yukarıda İstanbul'a getirildiği belirtilen Maa-
noğlu Fahreddin önce hapsedilmişti. Fahreddin ile Galata Sarayı'na verilen büyük oğlu Mesut da sefer sırasında
gönderilen emirle idam edilmiştir. Bağdat Seferi sırasında da aralarında Bolu sancakbeyi, Mihalıç naibi, Yenişehir
beyinin de bulunduğu idareciler idam edildi.
CİZVİTLER 'İN OSMANLI TOPRAKLARINDAKİ FAALİYETLERİ
ö Cizvit tarikatı, Katolik Hristiyan âleminin en büyük tarikatlarından olup, Ignatius von Lopla tarafindan 1534'de
"İsa Cemiyeö" adıyla kuruldu ve Papa III. Paul'ün 1540'taki tamimiyle resmiyet kazandı. Tek amaçları, Katolikliği
bütün insanlığa yaymak ve Katolik olanların inançlarını tavizsiz bir şekilde yaşamalarını sağlamaktı. Keşişlerin
tarikatlarına bağlılıkları, Roma'nın her türlü desteği ve Avrupa kralları nezdindeki itibarları sayesinde bu hedef-
lerini gerçekleştirmek için dünyanın hemen her yerine dağıldılar. 17. yüzyılın ilk yıllarından itibaren Osmanlı
topraklarında da boy göstermeye başladılar.
ö İstanbul'a gelen ilk Cizvit topluluğu, başlarında Canillac adlı bir beyin bulunduğu beş Fransız kardeşten ibaretti.
Dönemin Fransa elçisi Breves, onları himayesi altına alarak, sultanın özel izniyle muhtemelen 1603 'te Galata'da-
ki San Benedikt Kilisesi'ne yerleştirdi.
İlk düşünceleri, İstanbul Rum Ortodoks Kilisesi'ni ele geçirip tekrar Roma Kilisesi ile birleştirmekti. Bunun için
Galata'daki kilisede, genç Rumlarla ve Ermeniler'e bedelsiz eğitim veren bir okul açıldı.
J(jû 30
www.dizgikitap.com
