ARIH
DERS
OSMANLI İMPAR4TORLUĞUNDA BUHRAN VE DEĞİŞİM
Osmanlı İmparatorluğu, 16. yüzyılın sonlarında, 17. yüzyılın ortalarına kadar sürecek bir buhrana girdi. Dönemin
yazarları bu süreci, klasik sistemden uzaklaşmadan kaynaklanan bozulma, çözülme ve gerileme olarak nitelen-
dirmişlerdir.
Yaşanan buhranın sebepleri şunlardır:
a. Nüfus artışı: 16. yüzyılda dünyada hızlı ve ani bir nüfus artış yaşandı. Osmanlı İmparatorluğu'nda da şehirlerde
yüzde 80-90, köylerde ise yüzde 40-60 civarında bir nüfus artışı olmuştur. Bu büyük nüfus artışı yüzünden top-
raksız kalan köylülerin askerî mesleklere ve medreselere koşmaları devletin dengesini alt-üst etmiştir.
b. Askerî sistemdeki değişim:
Kanunî döneminde meydana gelen Şehzade Bayezid isyanından sonra İstanbul'un dışındaki şehirlere de asayişi
sağlamak için yeniçeriler yerleştirilmişti.
Osmanlı İmparatorluğu, 16. yüzyılın sonlarında daha önce tarihinde yaşamadığı uzun süreli iki savaşa arka arka-
ya girdi. 1578-1590 yılları arasında İran Safevî Devleti ile 1593-1606 yıllan arasında ise Avusturya ile savaştı. 16.
yüzyılın sonlarına doğru Avrupa'daki askerî sistemlerde değişim yaşanmıştı.
Bu dönemde atlı askerler yerine tüfekli piyade ön plana çıktı. Devrin şartlarına cevap vermeyen tımarlı sipahi-
lerin yerlerini tüfekli askerler aldı. Yeniçeri sayısı arttı. Kanunî döneminde 24 bin olan kapıkulu askeri sayısı 17.
yüzyılın başlarında 40 bine ulaştı. Aynı dönemde tımarlı sipahi sayısı ise 80 binden 20 bine düştü.
Devlet, kapıkulu sayısını arürmanın yanı sıra saruca-sekban adı altında Anadolu'dan ücretli, tüfekli asker top-
ladl.
NOT..
Şehzade Bayezid İsyanı 1559'da Amasya'da çıkar. Konya Şehzadeler Muharebesi Yaşanır. Bayezid Safevilere j
sığınır. Sivas'ta boğdurtulur.
c. Celâli isyanları: Bu isyanlar, Anadolu'yu yangın yerine çevirdi. Doğuda ve batıda savaşlar devam ederken devlet
âdeta üçüncü bir cephede daha mücadele etmek zorunda kaldı.
d. Mafi buhran: 16. yüzyılın son çeyreğinde Amerika'dan Avrupa'ya akan altın ve gümüş, Eski Dünya'daki bütün
ekonomik dengeleri alt-üst etti. Fiyat ihtilâli denilen enflasyon her tarafı sarstığı gibi Osmanlılar'l da etkiledi.
e. Dünya İktisadî sistemindeki değişiklikler: 16. yüzyılda dünyanın ekonomik düzeni değişti. Akdeniz bölgesinde
Hindistan bağlantılı ekonomik sistem ortadan yavaş yavaş kalktı. Yine bu dönemde dünyada aynî ekonomiden
nakdî ekonomiye de geçilmeye başlanmışm Bu yüzden aynî ekonomiye dayanan tımar sisteminin yerini zamanla
gelirlerin merkez için toplandığı iltizam sistemi aldı.
f. Avrupa'nın Bilimsel, Kültürel ve Ekonomik Alanda ilerlemesi: Rönesans ve Reform ile Avrupa bilim ve teknikte
ilerlemiş, Coğrafi Keşifler'le de ekonomik yönden güçlenmiştir. Osmanlı Avrupa'daki bu gelişmeleri takip ede-
memiş ve ilerleme gösterememiştir.
g. Avrupa'nın Osmanlı'ya Karşı Tutumu: Osmanlı'nın Balkanlarda fetihler yapması Avrupa'nın Haçlı ordusu kur-
malarına neden olmuştur.
h. İmparatorluğun Doğal Sınırlara Ulaşması:
i. Eğitimin Sisteminin Bozulması:
VERASET SİSTEMİNİN DEĞİŞMESİ
Kardeş Katlinin Sona Erişi
Kanuni Dönemi'nde Şehzade Bayezit'in isyan etmesinden sonra sancaklara sadece padişahın en büyük oğlu
'MMLYALÇIN
126
wvcw.dizgikitap.com
