Örnek Soruyu Değiştir

ARiH DERS Divan-1 Hümayun OSMANLI KÜLTÜR VE UYGARLIĞI Bizzat padişahın başkanlığında birinci derecede devlet işlerini görüşmek üzere toplanan divana Divan-' Hüma- yun ismi verilmiştir. Bu Osmanlı divanı Selçuklu, İlhanlı ve diğer Türk devletleri örnek alınarak meydana geti- rilmiştir. Nitekim Selçuklularda Divan-1 Âlî, İlhanlılarda Dîvân-ı Kebîr, Memluklerde ise Divan-l Sultan adlarını taşıyan divanlar mevcuttu. Orhan Bey Dönemi'nde kurulan Divan-1 Hümayun Fatih Dönemi'nde önemli değişiklikler yapıldı. İlk olarak pa- dişahın divana başkanlık etme uygulamasına son verilerek divanın bir danışma kurulu olması sağlandı. Fatih Dönemi'yle birlikte divana başkanlık etme işi veziriazamlara verildi. Bugünkü anlamda Bakanlar Kuruluna benzeyen Divan-' Hümayun idari, mali, askerî, örfi ve şeri, ülke ve toplu- mu ilgilendiren her türlü mesele görüşülüp karara bağlanırdı. Aynı zamanda divan, Osmanlı Devleti'nde halkın şikâyetlerini iletebildiği ve padişah tarafindan durumun incelendiği bir karar organıdır. Devlet yönetiminde padişaha ait olan yasama, yürütme, yargı güçlerini padişah adına kullanan divan üç kolun temsilcilerinden oluşuyordu. Seyfiye (askerî bürokrasi), ilmiye (din, eğitim ve hukuk bürokrasisi), kalemiye (sivil bürokrasi) şeklinde isimlendirilen bu kollar Osmanlı bürokrasisinin temelini oluşturuyordu. Divan, Orhan Bey zamanından itibaren Fatih'in ilk devirlerine kadar her gün toplanırdı. XVI. Yüzyıldan itibaren ise divan toplantıları haftada dört güne inmiş, bunun iki günü de arz günü olarak kabul edilmiştir. Divan toplan- filan XVII. asır ortalarında haftada ikiye, XVIII. yüzyıl başlarında III. Ahmet zamanında bire indirilmiş, hatta daha sonra bir ara kaldırılmış ise de görülen lüzum üzerine yeniden tertip edilerek önce haftada bir salı günleri, bir müddet sonra da alü haftada bir toplanması kararlaştırılmıştır. Bunun yerine devlet işlerinin çoğu veziriazam divanlarına bırakılmıştır. Divanda Görülen İşler Divan-' Hümayun toplantısı çok önemli olup siyasi, idari, askerî, örfi, şeri, adli ve mali işler, şikâyet ve davalar görüşülüp karara bağlanırdı. Divan hangi din ve millete mensup olursa olsun, hangi meslek ve tabakadan bulu- nursa bulunsun kadın erkek herkese açıktı. - Memlekeön herhangi bir yerinde haksızlığa uğrayan, zulüm gören veya mahallî kadılarca haklarında yanlış hü- küm verilmiş olanlar, valilerden, askerî sınıflardan şikâyeti bulunanlar, vakıf mensuplarının haksız muameleleri- ne uğrayanlar için divan açıkü. ö Divanda idari, örfi işler veziriazam, arazi işleri nişancı, şeri ve hukuki işler kazaskerler, mali işlerde defterdarlar tarafindan görülürdü. Divanda alınan kararların kaydedildiğidefterler Divan-' Hümayun'da çeşitli işler hakkında defterler tutulmuştur. Bunlar toplam olarak otuz altı çeşit olup içle- rinde en önemlileri: Mühimme, ahkâm, ruûs, tahvil, nâme, ahidnâme ve şikâyet defterleridir. Ayrıca Bâb-ı Âsâfiye'ye (Sadrazam) ait Buyruldu defterleri ve ilm ü haber defterleri, irade kayıt defterleri, ayniyat defterleri ve gelen-giden defterler vardır. Yine Defterhane'ye ait Tapu-Tahrir Defterleri de bulunmaktadır, Divanda alınan kararlar ve görülen işler Mühimme, Ahkâm, Tahvil, Ruûs, Nâme ve Ahidnâme gibi defterlere kaydedilmekte olup padişahın veziriazamdaki mührüyle mühürlenen "Defterhane" de korunurdu. Defterhane nedir? ö Osmanlı Devleti'nde Divan-1 Hümayun'da her divandan sonra padişahın veziriazamdaki mührüyle mühürlenen ve toplantı günlerinde açılan üç hâzineden biri idi. Defterhane'ye bu kadar önem verilmesinin sebebi, devletin çeşitli bölgelerini ihtiva eden toprak işleri, reaya ile ilgili meseleler, tımarlı asker teşkilâtl ve toprak hizmeti ile ilgili konular burada yer alması idi. 6 Defterhane icmal, mufassal ve ruznamçe olarak üç kalemden meydana gelirdi. SDLYALÇIN 180 www.dizgikitaprom