ARİF*
DERS
OTU
Kabakq Mustafa İsyanı sonunda isyancılar yapılan yenilikleri ortadan kaldırmış ve Ataullah Efendi'nin fetvasıyla
III. Selim'i tahttan indirerek yerine IV. Mustafa'yı tahtta çıkarmışlardır (1807). III. Selim tahttan indirildikten 1
yıl sonra IV. Mustafa'nın adamlan tarafindan öldürülmüştür.
III. Selim Dönemi'nde Selimiye (1805) ve Edirne (1806) vakaları yaşanmıştır.
ö III. Selim şiir ve müziğe çok meraklıydı. İlhami mahlasıyla birçok şiirler yazdı ve çok sayıda şarkı besteledi. Klasik
Türk müziğindeki suzidilara, şevkefza, şevk-u tarab, Arazbarbûselik ve nevakürdi makamları III. Selim'in buluş-
'andır. Dini müzik olarak ayin, durak, nat, ilahi formunda, din dış müzik olarak Kâr, beste, semai, şarkı, köçekçe,
peşrev, saz semaisi formunda 64 civarında eser bestelemiştir.
OSMANLI SOSYO-EKONOMİK YAPISINDA DEĞİŞİKLİKLER
Osmanlı Devleti'nde İstanbul'un fethinden sonraki yıllarda düşük bir enflasyon görüldü. Osmanlı para birimi
akçedeki gümüş miktarının azalması enflasyona neden oldu. İlk etkili enflasyon 1593'te oldu ve bir akçedeki
gümüş miktan yan yarıya indirildi ama maaşlar, aynı akçe miktarıyla ödendi. Devletten maaş alanlar, eskisine
oranla gelirlerinin yansını kaybetmiş oldular.
Askerî harcamaların büyük bir kısmı, tımarlardan sağlanan gelirlerle karşılanırken gelişen savaş teknolojisi bera-
berinde devlete büyük bir ekonomik yük getirdi. Ateşli silahlarla donatılmış klasik sipahiler, savaşlarda etkili ola-
mıyorlardı. Çözüm olarak sayı itibarıyla az olan kapıkulu askerlerinin sayısı birkaç katarttrıldl ve ateşli silahlarla
donatıldı. Bu askerlere ulûfe ve bahşişlerin ödenmesi devlet ekonomisine büyük bir yük getirdi.
ö Coğrafi Keşiflerin ve Celali İsyanlarının etkileri yüzünden XVII. yüzyılın son çeyreğinde devletin para üzerindeki
hâkimiyetinin zayıflaması sonucunda ekonomik hayattaki etkinlik de zayıfladı. Osmanlı Devleti bu duruma engel
olmak için para politikasına yeniden çekidüzen verdi. Bu doğrultuda darphanede çeşitli miktarda ve oranlarda
sikkeler (para) bastırıldı. Saraya ait altın ve gümüş içeren değerli eşyalar da darphanede eritilerek paraya çev-
fildi, ayrıca maden ocakları yeniden faaliyete geçirilip işletmeye açıldı.
ö XVIII. yüzyılın ilk yansında Osmanlı para politikası yeniden düzenlendi. Devlet, savaşın yol açtığı kıtlık ve enf-
Iasyonu engellemek için geleneksel fiyat düzenlemesi olarak bilinen narh sistemine uygun olarak fiyatların
kontrolünü sağladı.
Osmanlı Ordusunun Finansı İçin Alman Tedbirler
Yeni Çağ'da merkantilist ekonomi modelinin etkisiyle Osmanlı Devleti'nin toprak düzeninde ve savaş yapısında
birtakım dönüşümler yaşandı. Avrupa ülkelerinin ekonomik çıkarları gereği ithalaö kısıtlayan ve ihracatı arttır-
mayı hedefleyen bir model izlemesi söz konusuydu. Avrupa'ya getirilen değerli madenlerin ülke dışına çıkarıl-
maması Avrupa'da ve Osmanlı Devleti'nde enflasyona yol açtı.
Osmanlı Devleti, Yeni Çağ'da iç pazarın ihtiyaçlarını gidermeyi esas aldı. Avrupalı devletlere verilen kapitülas-
yanlar merkantilizm politikasının Osmanlı'da uygulanmasını kolaylaşürdı. Avrupalıların malları zamanla Os-
manil pazarlarını doldurmaya başladı. Esnaf sınıfının iş yapamaz hâle gelmesi, sosyo-ekonomik yapının bozul-
maşına neden Oldu.
XVII. yüzyılda uzun süren savaşlarla birlikte Osmanlı ordusunda yeni değişimler görüldü. Bu yüzyılda tımar sis-
teminin bozulmaya başlamasıyla asker sayısında azalmalar yaşandı. Osmanlı ordusunda tüfek kullanan piyade
ihtiyacının artışıyla yeniçeri sayısı arttırıldı. Bunun yanında sekban, sanca ve levent gibi ücretli asker alımları
arttırıldı.
Tımar sisteminin bozulmasıyla askerî alanda Osmanlı ordusu Avrupa'nın disiplinli ve donanımlı orduları karşısın-
da etkisiz kalmaya başladı. Osmanlı Devleti'nin daimi ordusunu oluşturan Kapı Kulu Ocaklarına kanunların dl-
şında askerî alımların yapılması bu ocaklara bağlı asker sayısında amşa neden oldu. Bu artış devlet hâzinesine
büyük yük getirdi. Diğer yandan geçim sıkıntısı çeken yeniçerilerin askerlik dışındaki faaliyetlerle uğraşması or-
dunun disiplin ve itibarını olumsuz etkiledi. Avrupa devletlerinin ateşli silahları iyi kullanan eğitimli ve disiplinli
orduları gelişme sürecinin iyi analiz edilemeyişi de bu olumsuzluğu destekledi.
SümYALÇlN
170
www.dizgikitap.com
