ARİ H
DERS
OT
OSMANLI İMPARATORLUĞUNDA BUHRAN VE DEĞİŞİM
ö 14 yaşındayken tahta çıkan II. Osman, valide sultan, Dârüşşaade Ağası Mustafa Ağa ve hocası Ömer Efendi'nin
tesiri altında bulunmakla birlikte, genç yaşına nispetle faal bir yapıya sahipti. Babasının ölümünden sonra kendi
yerine amcasının tahta çıkarılmasını hazmedememişti. Bu işe vesile olanlardan Sadaret Kaymakamı Sufi Meh-
med Paşa'yı azletti ve Şeyhülislâm Esad Efendi'nin yetkilerini azalttı.
Büyük umutlarla Hotin seferinde bizzat ordunun başna geçen II. Osman, hayal kırıklığına uğradı ve yeniçerileri
büyük bir zafer kazanamamasının sorumluları olarak gördü.
II. Osman, İstanbul'a döndükten sonra yeniçerilere çeki düzen vermek veya yeni bir ordu kurmak düşüncesine
kapıldı.
II. Osman'ın sonunu hazırlayan kararı ise hacca gitme arzusu oldu. Aslında Suriye'ye gidip Türkler'den ve
Araplar'dan müteşekkil yeni bir ordu oluşturmak için hazırlıklar yaptığı hususunda devrin kaynaklarında bazı
bilgiler varsa da, bunun mahiyeti tam olarak belli değildir. Sultanın hac yolculuğu için Üsküdar'a geçmesi bardağı
taşırdı.
18 Mayıs 1622'de isyan bayrağını açan sipahi ve yeniçeriler, Atmeydanı'nda toplandılar. Asiler arasında sadece
askerler değil, ilmiye mensupları ile İstanbul halkının bir bölümü de bulunuyordu. Osmanlı tarihinde ilk defa bir
padişah, idare ettiği insanlar tarafindan öldürülmüştü ve bu son olmayacaktı.
I. Mustafa, ata binecek durumda olmadığından annesi ve cariyeleriyle birlikte bir arabayla Topkapı Sarayı'na
götürülüp, tahta çıkarıldı.
NOT..
16. yüzyıldan itibaren Anadolu'daki beyliklerin tamamen ortadan kalkması ve harem-i hümâyûnun iyice ku- 1
rumsallaşması ile birlikte padişah ve şehzadelerin sadece cariyelerle evlenmesi âdet hâline gelmişti. Bu duru- I
mu ilk defa bozan II. Osman oldu. Şeyhülislâm Esad Efendi ve Vezir Pertev Paşa'nın kızları ile evlendi.
I. Mustafa Devri İsyanları
II. Osman'ın Yedikule'de katledilmesiyle devlet yıllarca sürecek bir kargaşa ortamının içine girdi. Bu cinayetin
faili Kara Davud Paşa, asilerle birlikte hareket etmesine rağmen başkentteki durumu kontrol altına alamadı.
Askerlerin her isteklerini yerine getirerek makamını korumaya çalışan veziriazam, halkın padişah katili diyerek
ağızlarına geleni söylemesi yüzünden veziriazamlığı müddetince korkusundan yalnız bir kez, Divân'a gelebildi.
Kargaşa durrnayınca Davud Paşa azledilip Mere Hüseyin Paşa veziriazamlığa getirildi.
Yeni veziriazam, bozulan devlet otoritesini tekrar tesis etmeye uğraştı. Uzun zamandır toplanamayan Divân-l
Hümâyûn'u topladı. Genç Osman'ın ihmal ettiği Cuma selamlığı âdetini yeniden canlandırdı. l. Mustafa'yı Cuma
selamlığına çıkarıp, halkla temas etörerek padişah hakkındaki dedikoduları önlemeye çalıştı. Yeniçeri ve sipahi-
lere para dağıtarak, askerlerin gönlünü aldı. Muhaliflerini taşradaki vazifelere tayin ettirerek İstanbul'dan uzak-
laşnrdl.
l. Mustafa'nın Tahttan İndirilmesi
Padişahın durumundan dolayı hazine boşalmıştı ve zorbalık her yere hâkimdi. Asker ve halk padişahın akli
dengesinin yerinde olmadığının farkındaydı. Devlet işlerinin Sultan Mustafa ile yürüyemeyeceğini gören Ke-
mankeş Ali Paşa, şeyhülislâm, kazaskerler ve diğer devlet erkânıyla yaptığı müzakereler neticesinde padişa-
hın tahttan indirilmesini kararlaştırdı. Tahta 10 Eylül 1623'te 11 yaşındayken tahta çıkan IV. Murad, Osmanlı
İmparatorluğu'nun yeni padişahı oldu.
IV. MURAT DÖNEMİ (1623 - 1640)
Salada YALÇIN
128
www.dİzgİkİtap.com
