ARI
DERS
9, Yozgat'ta Çapanoğullari Ayaklanması (15 Mayıs-27 Ağustos 1920)
ı. TBMM DONEMİ
Yozgat ve çevresinde ayaklanma çıkaran Çapanoğulları halifeye ve Osmanlı Hükûmetine bağlılıklarını açıkla-
mışlardı. Çapanoğulları gibi düşünen Yozgat Mutasarrıfı Necip Bey Heyeti Temsiliye tarafından verilen görevleri
yapmayarak "Allah'dan, padişahtan ve onların kanunlarından başka bir şey tanımadığını" ilan edince görevden
alınmış ve bunun üzerine isyan etmiştir.
Ethem Bey'e Genelkurmay Başkanlığınca 19 Haziran 1920 tarihinde asilerin dağıtılması ve kışkırtıcıların cezalan-
dırılması görev ve yetkisi verildi. 20 Haziran'da Ankara'dan hareket eden Ethem Bey 23 Haziran sabahı Yozgat'a
gelerek asilerle çarpışmaya başladı ve akşama doğru şehre hakim oldu. Millî Kuvvetlere karşı savaşan Ermenileri
de cezalandıran Ethem Bey Alaca'ya yürüdü. 25 Haziran'da Alaca'dan asiler temizlendi.
10. Millî Aşireti Ayaklanması (I Haziran-8 Eylül 1920)
Güneydoğu Anadolu'da Fransa, İngiltere ve Ermeni faaliyetlerinin artması, bölgede yaşayan Kürt aşiretlerini
de kışkırtmaları sonucunda Millî Aşireti de ayaklanmıştır. Aşiret liderlerinden Mahmut, İsmail, Halil ve diğer
şahıslar Fransız ve İngilizlerle temasa geçerek Siirt'ten Tunceli'ye kadar olan bölgeyi idareleri altına almak için
harekete geçtiler.
Millî Aşireti'nin ayaklanrnasının bastırılması için 13. Kolordu görevlendirildi. 18 Haziran 1920'de asilerle çarpış-
ma başladı. Viranşehir Bölgesi'ne kadar saldıran asilere nasihat heyetleri gönderilmiş ise de olumlu bir netice
alınamadı.
Asilerin temizlenmesi için 13. Kolordudan Beşinci Tümen görevlendirildi. Devlete bağlı vatansever aşiretlerin de
desteği ile isyancılar yenilerek güneye çöl tarafina kaçtılar.
11. Konya'da Delibaş Mehmet Ayaklanması (2 Ekim-15 Kasım 1920)
Bozkır'da Zeynelabidin tarafindan daha önceleri çıkarılan ayaklanmalar Konya ve çevresinde bir huzursuzluk
ortamı oluşturmuştu. Bozkır olaylarının yatışması, Büyük Millet Meclisi tarafindan gönderilen nasihat heyetleri
Konya halkı üzerinde Kuvayımilliye aleyhindeki tavırları ortadan kaldırmıştı. Ancak İtilaf Devletleri ve İstanbul
Hükûmeti Kuvayımilliwe aleyhindeki tavırlarını devam etürdiklerinden Konya'daki bu huzur ortamını bozmak
için tekrar harekete geçtiler.
İngiliz Muhipler Cemiyeö üyesi Sait Molla ve Teali İslam Cemiyeti üyesi Zeynelabidin Efendi Konya'da isyan
çıkarmak için harekete geçtiler. İsyanda Rum ve Errnenilerle de iş birliği yapılması fikrini kabul ettiler.
ö Delibaş tarafindan çıkartılan ve Konya çevresinde de yayılan ayaklanmanın bastırılması için Kolordu Komutanı
Derviş Paşa ve İçişleri Bakanlığı görevini de yapan Albay Refet Bey görevlendirildiler. Asilerle yapılan çarpışma-
dan sonra 6 Ekim 192(Yde şehre girilerek şehir asilerden temizlendi.
12. Koçgiri Ayaklanması (6 Mart - 17 Haziran 1921)
Koçgiri aşireti Hafik (Koçhisar), İmranlı, Suşehri, Refahiye, Kemah, Divriği, Kangal, Zara ilçeleri ve köylerinde
yaşamaktaydı. Mondros Mütarekesi'nden sonra Doğu Anadolu'da Ermenistan ve Kürdistan devletleri kurulması
gündeme gelince; Ermeni Boğos Paşa ile Kürt Şerif Paşa bölgede Ermenistan ve Kürdistan devletlerinin kurulma-
sl hususunda anlaşmaya vararak Paris Barış Konferansı'na müracaatta bulundular,
Bu arada "Kürt Yükseltme ve Yardımlaşma Cemiyeti" kuruldu. Koçgiri aşireti reisi Haydar Bey de bu cemiyete
girmiş ve bulunduğu bölgede cemiyetin bir kolunu kurmuştu. Derneğin yayın organı olan "Jepin" gazetesinde
Kürt devleti kurulması için yazılar yayınlanmakta olduğundan, Haydar Bey' de bu yayınların etkisi altında bulun-
maktaydı.
ö Kan dökülmesini önlemek için hükûmet bölgede tanınan ve Danıştay üyeliği de yapmış bulunan Şefik Bey'i,
Zara'ya isyancılara gönderdi. Bundan da bir sonuç alınamayınca 10 Mart 1921'de Elâzığ, Erzincan ve Sivas
Bölgesi'nde sıkıyönetim ilan edildi.
294
www.dizgikitap.com
