ARİ
DERS
OT
OSMANLI TAŞRA TEŞKİLATI
OSMANLI KÜLTÜR VE UYGARLIĞI
Osmanlı Devleti'nde idari düzenleme klasik olarak; eyalet (beylerbeyliği, vilayet), sancak (liva), kaza, köy ve
mezra şeklindedir. 1864 yılında kabul edilen Vilayet Nizamnamesi'yle taşra yönetimi, vilayet (müşir), sancak
Kaymakam), kaza (Kaza müdürü) ve köy (Muhtar) olarak idari birimlere ayrılmıştır.
Kuruluş döneminden itibaren, Osmanlı sultanları her idare birime iki amir tayin ederlerdi. Bunlardan birisi askeri
sınıftan ve padişahın yürütme gücünün temsilcisi beylerbeyi, sancak beyi gibi amirler; diğeri padişahın hukuki
yetkisini temsil eden, ilmiye sınıfından gelen kadıdır.
İdarî Birim
Eyalet
Sancak
Kaza
a. Eyalet
Beylerbeyi
Sancakbeyi
Kadı
Köy Kethüdası
Güverilik
Subaşı
Subaşı
Subaşı
Yiğitbaşı
Adalet
Kadı
Kadı
Kadı
Kadı Naibi
Atamaları padişah tarafindan yapılan beylerbeyi, ilk etapta eyaletin askerî yöneticisi iken, ilerleyen dönemler-
de eyaleön mülkî amiri unvanını kazanmıştır. Taşranın ikinci büyük yöneticisi ise sancak beyi unvanını taşıyan
yöneticiler olmuştur. Kazalardaki sivil yönetim, adalet ve belediye işleri ise kadı tarafindan yürütülmüştür. Os-
mantıların Rumeli'ye çıktıktan sonra süratli bir şekilde fetihlerde bulunmaları yeni bir idari yapının düzenlen-
mesi gereğini ortaya çıkarmıştr. 1362 yılında merkezi manastır olan Rumeli Beylerbeyliği kurulmuştur. Yıldırım
Bayezit zamanında merkezi Kütahya olan Anadolu Beylerbeyliği kurularak Anadolu'daki bütün sancaklar buraya
bağlanmıştır.
Rumeli Eyaleti, Balkan Yarımadası'ndaki fetihler devam ederken ele geçirilen topraklann idaresi için 1362 yılın-
da merkezi Edirne olmak üzere I. Murad'ın emri ile kurulmuştur. İlk beylerbeyi Lala Şahin Paşa'dır. 1375 yılında
beylerbeyi Kara Timurtaş Paşa olmuştur.
Anadolu Eyaleti, I. Bayezid, 1393 yılında Rumeli'ye geçerken Sarı Timurtaş Paşa'yı Anadolu Beylerbeyi olarak
Ankara'da bırakması ile Ban Anadolu'da kurulmuştur. Anadolu Eyaleti'nin merkezi, Fatih Sultan Mehmet zama-
nında İshak Paşa'nın Kütahya'ya tayinine kadar Ankara olmuştur. 1451'de merkez Kütahya olmuştur. Osmanlı
şehzadelerinde Yıldırım Bayezid, Şehzade Bayezid ve kardeşi II. Selim Kütahya'da vali olarak bulunmuşlardır.
www.dizgikitap.com
186
