ARİ
DERS
OT
DÜNYA GÜCÜ OSMANLI (1453 - 1579)
Birinci dönemde Osmanlıların Avrupa'ylaolan ticaretinin büyük bölümünü Cenevizlilerve Venedikliler yapmaktadır.
Kapitülasyon siyasetinin ikinci dönemi Mısır'ın fethiyle başlamıştır. Suriye ve Mısır'ın fethiyle kapitülasyonların
değeri çok artmıştır.
ö Yavuz; 1517'de Memlûk sultanları tarafindan Venedik'e, Katalan ve Fransızlara verilen kapitülasyonları yenile-
miştir. Böylece Fransızlar da Osmanlı topraklarında ticaret ayrıcalığı elde etmiştir.
Kanuni de Habsburglann Haçlı birliği faaliyetlerini dikkate alarak Fransa'ya verilen kapitülasyonları yenilemiştir.
Nihayet Fransa'ya ilk gerçek kapitülasyon 1569 tarihinde, Venedik kapitülasyonu örnek alınarak verilmiştir. Bu
imtiyaz sayesinde Doğu Akdeniz'de Fransız ticareti hızla gelişmiş ve Fransa, Venedik'in Doğu Akdeniz'deki ticari
egemenliğinin yerini almışür.
ö Osmanlı Devleti'nde ilk kapitülasyonların 1535'te Fransızlara verildiği pek çok kaynakta yer almaktadır. Bu ko-
nuda Halil İnalcık, Devlet-i Aliwe adlı eserinin 4. cildinde şunu belirtir:
» 1535'te Fransız Elçisi De La Forest (Di La Fonst) ile Vezîrâzam İbrahim Paşa arasında kapitülasyon antlaşması
için bir taslak hazırlanmıştır. Fakat Sadrazam İbrahim Paşa'nın idamı üzerine antlaşma imzalanamamış ve
taslak olarak kalmıştır.
ö İspanya ile mücadele hâlinde olan İngiltere, Osmanlıları Avrupa'da dengeyi sağlayabilecek bir güç olarak görmüş
ve Osmanlı'ya yakınlaşmıştır. Bu yakınlaşma sonucunda İngiltere'ye 158Ude kapitülasyon tanınmıştır. Doğu
Akdeniz'de İngiliz bayrağı altında ticaret yapan ve İspanya ile mücadele eden Hollandalılara ise 1612'de ticari
imtiyazlar verilmiştir.
Kapitülasyonlar, XVIII. yüzyıla kadar Osmanlı padişahının yabancılara bir inayetiydi. Padişah istediğinde imtiyazı
geri alabilirdi. Ticari imtiyazlar ancak 1718 Pasarofça Antlaşması'ndan sonra iki taraflı olmuştu.
Denizlerde Gelişmeler
Rodos Adası'nın Fethi-1522
I. Süleyman, Hospitalier Şövalyeleri'nin bulunduğu Akdeniz'deki Rodos Adası'na karadan sefer düzenledi. Ku-
şatmaya katılacak olan Osmanlı donanması ise Haziran 1522'de adanın "Cem Bahçesi" körfezine demir attı. I.
Süleyman'ın da arasında olduğu kara kuwetleri, Marmaris'ten gemi yoluyla 28 Temmuz günü adaya geçti, Yak-
laşk 100.000 kişi ve 400 gemiden oluşan Osmanlı ordusu, 6 aydan fazla süren kuşatma, 26 Aralık 1522'de şöval-
yelerin başı Philippe Villiers de L'lsIe-Adam'ın teslim koşullarını kabul etmesi ve adanın hâkimiyetinin Osmanlı
İmparatorluğu'nun eline geçmesiyle sona erdi. Adada Hristiyan kimliğiyle yaşayan Cem Sultan'ın oğlu Murad ve
Murad'ın oğulları boğduruldu, eşi ve iki kızı İstanbul'a gönderildi. Rodos'un alınmasının ardından şövalyelerin
elinde bulunan Bodrum, Tahtalı ve Aydos kaleleri ile İstanköy ve Sömbeki adaları da alındı. Rodos'un fethi ile
Suriye ve Mısır'dan Anadolu'ya ulaşan deniz yolunun güvenliği sağlanmış oldu.
Cezayir'in Osmanlı Devleti'ne Katılması (1533)
Cezayir'i denetimi altında bulunduran Hızır Reis (Barbaros), Kanuni Dönemi'nde Osmanlı hizmetine girdi. Bar-
baros, kaptan-l deryalığa ve Cezayir Beylerbeyliği'ne atandı. Böylece Cezayir Osmanlı topraklarına katılmış oldu.
Preveze Deniz Savaşı (1538)
b Barbaros, kaptanıderya olduktan sonra güçlü bir donanma kurdu. Ege Denizi'nde Venediklilere ait kaleleri alıp
İtalyan kıyılarına akınlar düzenledi. Bu durum karşısında çıkarları zedelenen Venedik, Malta, İspanya ve Portekiz
devletleri birleşerek Osmanlı Devleti'ne karşı bir Haçlı donanması meydana getirdiler. Donanma komutanı ise
Andrea Doria (Andre Dorya) oldu. 28 Eylül 1538'te yapılan savaş Osmanlı donanması kazandı. Türk denizcilik
tarihinin bu en büyük zaferi sonrasında Akdeniz'deki üstünlük tamamen Osmanlı Devleti'ne geçti. Bu zaferle
Akdeniz Türk gölü Oldu.
16 [b
SÖLYALÇIN
www.dizgikitap.com
