ARİ
DERS
OT
ATATÜRK İLKELERİ VE ATATÜRKÇÜLÜK
6
Türk kültürünü her yönüyle araştıracak ve öğretim kurumlarına bu konuda ihtiyaç duydukları öğretmenleri ye
tiştirmek amacıyla Ankara'da Dil ve Tarih - Coğrafya Fakültesi 1936'da açıldı.
185Yda İstanbul'da kurulmuş olan Mekteb-i Mülkiye 30 Mayıs 1935 tarihli bir yasa ile Ankara'ya taşındı ve ismi
de Siyasal Bilgiler Okulu olarak değiştirildi.
9 Haziran 1937'de kabul edilen yasa ile Ankara'da bir tıp fakültesi açılması kararlaştırıldı. Fakat ekonomik en-
geller ve İkinci Dünya Savaşı'nın patlak vermesi nedeniyle fakülte ancak 1945'te açılabildi. 1946'da çıkarılan bir
yasa ile Ankara Üniversitesi kuruldu.
Atatürk, doğuda güçlü bir kültür merkezi oluşturmak için Van Gölü sahillerinde her seviyeden okulları ve üniver-
sitesiyle bir kültür şehri kurulması için faaliyete geçilmesini 1937'de TBMM'nin açılışında ister. Merkezin komşu
ülkelerdeki Türk kökenli gençler içinde bir cazibe merkezi olabileceğini düşünür. Atatürk'ün bu arzusu 1958'de
Demokrat Parti döneminde Erzurum'da kurulan Atatürk Üniversitesiyle gerçekleşir.
Türkiye'de açılan diğer üniversiteler
İstanbul Teknik Üniversitesi (1944) (İTÜ)
Ankara Üniversitesi (1946) (AÜ)
Karadeniz Teknik Üniversitesi (1955) (KTÜ)
Ege Üniversitesi (1955)
Atatürk Üniversitesi (1957)
Orta Doğu Teknik Üniversitesi (ODTÜ) (1957)
Türk İnkılabına ideoloji Gömleği Giydirme Çabası
Kadro Hareketi: Kadro Dergisi, 1932 yılının Ocak ayında yayın hayatına atılan ve üç yıl boyunca, 36 sayı Türk
Devriminin ideolojisini sistemleştirme işini üstlenen bir yayın organıdır. Şevket Süreyya (Aydemir), Yakup Kadri
(Karaosmanoğlu), Vedat Nedim (Tor), İsmail Hüsrev (Tökin), Burhan Asaf (Belge) tarafından çıkarılan bu dergi,
ortaya koyduğu ekonomik, politik ve toplumsal görüşlerle ve sunduğu özgün çözümlerle, bir basın-yayın faaliye-
ti olmaktan öteye geçerek, bir entelektüel hareketin ve fikrin sözcüsü olmuştur. Türkiye'nin ekonomide karma
modeli takip ettiği sıralarda ortaya çıkan dünya ikösadi buhranı ve siyasi hayatta yaşanan Serbest Fırka dene-
vimindeki başanşlzllkların tartışıldığı, planlı ve devletçi ekonomi modeline geçişte Ilımlı yaklaşımların hayata
geçirildiği bu günlerde Şevket Süreyya Aydemir'in Türk Ocağında Ocak 1931'de verdiği "İnkılabın ideolojisi" kon-
feransı ile başlayan tartışmalar, ideclogluğunu kendisinin yaptığı, sermaye ve bürokratik desteği Yakup Kadri'nin
sağladığı Kadro Dergisi'nin çıkarılmasıyla yeni bir boyut kazanmıştır. Grubun Yakup Kadri dışındaki üyelerinin
fikri geçmişlerindeki Türkiye Komünist Fırkası bağlarının yarattığı ön yargılar kadar inkılabı topluma aktarmakla
kendilerinin yetkili olduğunu düşünen parti üst yönetimi ile potansiyel bir çatışma ihtimali mevcuttu. Kadrocu-
lar, kapitalizmi ve sosyalizmi reddederken, üçüncü ve özgün bir yol olarak devletçi anlayışı öne sürüyorlardı. An-
cak devletçiliğe biçtikleri rol Atatürk'ün ve CHF'nın takip ettiği devletçilik ilkesinden oldukça farklıydı. Türkiye' nin
193ffIarda uyguladığı devletçilik, devlet eliyle millî sanayinin ve sermayedarların oluşumunu teşvik etmeyi he-
defliyordu. Hedefe varıldığında Devlet, ekonomiye müdahaleyi bırakabilir veya gevşetebilirdi. Kadro hareketi,
hükûmetin uygu lamalarına dönük eleştirilerin yoğunlaştığı bir sırada 1934 yılında Yakup Kadri'nin Tiran Büyü-
kelçiliğine gönderilmesi ve derginin kapanmasıyla sonuçlanacaktır.
SDLYALÇIN
www.dizgikitap.com
