ARİ
DERS
OT
ATATÜRK İLKELERİ VE ATATÜRKÇÜLÜK
6
6
1.
2.
3.
Halifeliğin kaldırılmasına, Mustafa Kemal Paşa'nın yakın arkadaşlarından Rauf Bey, Adnan Bey (Adıvar), Refet
Bey, Ali Fuat Paşa, Kazım Karabekir ve Cafer Tayyar Paşalar olumsuz tepki göstermişlerdi.
Özellikle 1924 Anayasası'nın görüşüldüğü günlerde Meclis içindeki muhalefet, kendini iyice hissettirmiş ve
Cumhurbaşkanı'nın yetkileri konusu tarüşmaların odak noktasını oluşturmuştur.
Terakkiperver Cumhuriyet Fırkasının kurulmasına yol açan son olay, 20 Ekim 1924 tarihinde Menteşe Milletveki-
li Esat Efendi'nin Mübadele İmar ve İskan Vekili Refet Bey'e yönelttiği soru önergesi ve beraberindeki gelişmeler
olmuştur.
26 Ekim 1924'de de Kâzım Karabekir Paşa, "ordunun geliştirilmesi için verdiği raporların göz önüne alınmadığı-
nı" ileri sürerek milletvekilliği görevine döneceğini bildirerek ordu müfettişliğinden istifa etmiştir.
Onu 30 Ekim 1924 tarihli istifasıyla Ali Fuat Paşa izlemiştir. 8 kasım 1924'de hükûmet için yapılan güven oylama-
sında, Hükûmet 19 güvensizlik oyuna karşılık 148 oyla güvenoyu almış ve 41 milletvekili de oylamaya katılma-
mışnr. Bu olaylar üzerine hükûmete güvensizlik oyu verenlerin Halk Fırkasında kalamayacağı söyleniliyor ve yeni
bir partinin kurulmasına kesin gözüyle bakılıyordu.
Serbest Cumhuriyet Fırkası (1930)"
Serbest Cumhuriyet Fırkası 12 Ağustos 1930'da Paris Büyük Elçisi Ali Fethi Okyar tarafindan resmen kurul-
muştur. Yeni parönin siyasal yelpazedeki yeri Atatürk ile Fethi Bey arasında konuşulup kararlaştırılmıştı. Partiye
"Serbest Cumhuriyet Fırkası" adı da Mustafa Kemal Paşa tarafindan verilmişti.
Mustafa Kemal Paşa, yeni partiye oldukça önemli miktarda para verdirmiş, Serbest Cumhuriyet Fırkasına katıla-
cak milletvekili sayısı ise 40 olarak belirlenmişti. Yeni partiye girecek milletvekillerinin bazılarını bizzat Mustafa
Kemal Paşa belirlemişti.
Partinin başkanlığına Ali Fethi Bey, Genel sekreterliğine ise Nuri (Conker) Bey getirilmişti. Ayrıca Ağaoğlu Ahmet
Bey, Tahsin Bey, Dr. Reşit Galip Bey, Mehmet Emin Bey (Yurdakul) gibi önemli isimler vardı. Serbest Cumhuriyet
Fırkasımn Aydın il başkanlığını bilahare Demokrat Partinin kurucularından biri ve 1950 -1960 döneminin başba-
kanı olan Adnan Menderes üstlenmişti.
Serbest Cumhuriyet Fırkasının kurulmasının nedenleri şunlardır;
1929'da ekonomik dünya krizi sırasında mevcut hükûmetin uygulamalarına seçenek olacak yeni görüşler üret-
mek, mevcut hükûmeti denetlemek, halkın istek ve görüşlerini yansıtmak,
Meclis içinde Hükûmet denetimi sağlamak ve böylece iktidarların keyfi ve yanlış politikalar ve uygulamalar yap-
malarına mani olmak, hem hükûmet ve hem de iktidar partisi denetlenemek,
Cumhuriyetin ve çok partili demokrasinin gereğini yerine getirmek, böylece ülkenin dışarıdaki görünümünü
değiştirmek.
Liberalizmi savunan Serbest Cumhuriyet Fırkası'ntn programı
Fırkanın cumhuriyetçilik, milliyetçilik ve laiklik esasına bağlı kalacağını açıklıyordu.
Anayasada belirtilen hakların herkes için eşit olarak hayata geçirileceği belirtilmekteydi.
Vergilerin halkın İktisadi girişim gücünü ve gelişmesini aşmaması görüşü savunulmaktaydı.
Ülkenin kalkınmasında yabancı sermayeye gerek olacağı savunuluyordu.
Ekonomik anlayışta ve girişimlerde liberalizmin benimseneceği ve ferdi girişimlerin destekleneceği açıklam-
yordu.
Parti tek dereceli seçim usulünü ve siyasi hakların Türk kadınlığına uygulanmasını savunacaktır. (Bu son fıkra
parö programına Mustafa Kemal tarafindan ilave edilmiştir.)
Dış politikada bütün devletlerle dostluk siyaseti güdülecek ve Milletler Cemiyeti ile iş birliğine önem verile-
cektir.
Köylü ve çiftçiye ucuz ve kolay kredi sağlanması
Sb.LYALÇIN 332
www.dizgikitapcom
