ARH
DERS
OTU
MİLLİ MUCADELE MUHAREBELER DÖNEMİ
Lozan Konferansı'nın kesintiye uğraması 4 Şubat 1923
İtilaf Devletleri her ne olursa olsun kapitülasyonları devam ettirmek niyetindeydiler. Türkiye bunu devletlerin
eşitliğine bağımsızlığına ters bularak kabul etmedi. Bu konuda uzlaşma olmayınca konferans dağılmıştır.
İngiliz temsilcisi Lord Curzon, İsmet Paşa'yı "Hiçbir dediğimizi makul olduğuna, haklı olduğuna bakmaksızın ka-
bul etmiyorsunuz. Hepsini reddediyorsunuz. Her reddettiğinizi cebimize atıyoruz. Memleketiniz haraptır. İmar
etmeyecek misiniz? Bunun için paraya ihtiyacınız olacaktır. Parayı nereden bulacaksınız? Para bugün dünyada
bir bende var, bir de yanımdakilerde. Unutmayın ne reddederseniz hepsi cebimdedir." şeklindeki sözlerle tehdit
etmiştir.
Türkiye'de Lozan'ın kesintiye uğradığı dönemde toplanan Türkiye İktisat Kongresi: Konferans görüşmelerinin
olumsuzlukla sonuçlandığı dönemde, 17 Şubat 1923'te İzmir İktisat Kongresi toplandı. Kongrede ekonomide
tam bağımsızlık karan alınarak kapitülasyonların kabul edilmeyeceği mesajı bir kez daha verildi. Ekonomide
liberal bir modelin uygulanacağı karan alındı. Batılı devletler üzerinde Türkiye'nin ekonomide liberal sisteme
geçme karan olumlu bir izlenim yarattı.
Lozan'ın ara döneminde TBMM'de yaşanan tartışmalar seçimlerin yenilenmesine neden olur.
İkinci dönem Lozan Konferansının başlaması
6 Türkiye, İtilaf Devletleri'ne 8 Mart'ta verdiği bir nota ile barış koşullarını içeren projesini açıkladı. Bunun üzerine
yapılan çağrıyla 23 Nisan 1923'te, Lozan Barış Görüşmeleri'nin ikinci etabı başladı. Üç aylık zorlu müzakereler
sonunda 24 Temmuz 1923'te İsmet Paşa, Rıza Nur ve Hasan Saka Lozan Barış Antlaşması'nı imzaladı.
6 Mustafa Kemal silah arkadaşnın bu seferki hizmetini "tarihî bir başarıyla taçlandırma" olarak tanımladı onu ve
mesai arkadaşlarını kutladı.
Lozan'da ikinci Dönem: 23 Nisan 1923-24 Temmuz 1923
Ö İtilaf Devletlerince verilen antlaşma metni TBMM'nin gizli ve açık oturumlarında tartışıldı.
İsmet Paşa'nın imzasıyla 8 Mart 1923'de İtilaf Devletlerine Türkiye'nin teklifleri bildirildi, İtilaf Devletleri
Türkiye'nin tekliflerini Londra'da toplanarak değerlendirdi ve 23 Nisan 1923'de yeniden konferansın toplanma-
kararlaştırdılar.
Masada İsmet Paşa'nın gücünü arttırmak için ordu güçlendirilmiş, kapitülasyonlar konusunda daha önce baş-
layan uygulamaya ödün verilmeden devam edilmekteydi. Lozan'da anlaşmaya varılması hâlinde meclisin ödün
vermeye elverişli olmayan havası dikkate alınarak seçimin yenilenmesi karan da alınmıştır (1 Nisan 1923).
İkinci dönem Lozan Konferansı, 23 Nisan 1923'de başladı. Dönemin tartışma konuları Yunan tazminatı, Meis
adası, kapitülasyonlarını kaldırılması, mali, iktisadi meseleler ve adliye ile ilgilidir.
Önce Trakya sının işi konuşuldu. Sınırın Meriç nehrinden geçmesi, Tavşan adalarının Türkiye'ye bırakılması;
Adakale ve Meis'den vazgeçilmesi kabul edildi.
Yunanistan'ın savaş tazminatına karşılık Karaağaç'ın Türkiye'ye bırakılmasını önerdi. İsmet Paşa sorumluluğu
üzerine alarak bunu kabul etti. Olay İsmet Paşa ile Başbakan Rauf Bey arasında anlaşmazlığa yol açtı. Durum
ancak Mustafa Kemal'in araya girmesi ile düzeltildi.
Konferansın uzama sebeplerinden birisi de kapitülasyonlar meselesiydi. Türk Heyeti "Montagna formülü" üze-
rinde direnmek, aksi takdirde konferansı terk etme talimatı almıştı. Türkiye'nin kararlı tutumu karşısında Müt-
tefikler, birkaç yabancı hakimin beş yıl süre ile danışman olarak istihdam edilmesi şartıyla kapitülâsyonların
kaldırılmasını kabul ettiler.
Konferansın sonuna kadar sürüklenen diğer bir mesele, Osmanlı borçlan meselesiydi. Bilhassa borç faizlerinin
hangi cins para ile ödeneceği tartışması sürüp gidiyordu. Türkler frank, Fransızlar altın olarak ödenmesini ileri
sürmekteydiler. Londra'nın baskısı ile bu konuda Fransız direnişi yumuşatıldı.
: 318
nww.dizgikitap.com
