ARH
DERS
OT
ILK MÜSLÜNL4N TÜRK DEVLETLERİ
ö İkta sistemi ilk kez Hz. Ömer zamanında uygulanmıştır. Büyük Selçuklu Devleti ikta sistemini geliştirerek uygula-
mıştır. Bu sistemde ülke toprakları ikta adı verilen bölümlere ayrılmıştır. Bu iktalar askerî ve sivil görevlerin hiz-
metleri karşılığı verilmektedir. İkta alan kişiler bu topraklarda oturur ve memurlar aracılığı ile vergi toplarlardı.
Bu vergilerin bir kısmı ile geçimlerini sağlamakta diğer kısmı ile donanımlı ve her an savaşa hazır altı askerler
yetiştirmekteydiler. Yetiştirdikleri askere sipahiyan adı verilmekteydi.
İkta sistemi sayesinde;
Taşradaki devlet görevlilerinin maaşları ödenmiştir.
Devlet, üreömi denetim altına alarak sürekliliğini sağlamıştır.
İkta verilen bölgelerin güvenliği sağlanmıştır, Böylece devlet otoritesi korunmuştur.
Göçebe yaşayan Türkmenler, yerleşik hayata geçmiştir.
Vergiler düzenli bir şekilde toplanmıştır.
Eyalet ordusu bu sistem sayesinde oluşmuştur.
Ülkenin bayındır hâle gelmesini ve araziden daha iyi faydalanılmasını sağlamıştır.
Tarımın düzenli bir şekilde yapılması sağlanmıştır.
İkta Sistemi ile merkezle eyaletler arasındaki para transferi sorunu da ortadan kaldırılmış toprağın devlete
ait olması sayesinde, devlete karşı gelebilecek zengin bir sınıfın varlığı da engellenmiştir.
VAKIF SİSTEMİ:
ö Türk—İslam devletlerinde vakıf kuruluşlarının büyük önemi bulunmaktadır. Özellikle de Büyük Selçuklu
Devleti'nde vakıf sistemi çok gelişmiştir.
ö Türk—İslam devletlerinde vakfin gelişmesinde İslam dininin yoksulları ve halkı koruma anlayış ve sosyal devlet
anlayışı etkili olmuştur. Valaf sisteminde cami, medrese, darüşşifa, imaret, hamam, kervansaray, tabhane, be-
desten, sebil, bimarhane gibi sosyal amaçlı kurumlar yer almıştır.
AHİLİK
Ahilik, XIII. yüzyılda temeli yardımlaşma üzerine kurulan esnaf ve sanatkâr örgütlenmesine verilen isimdir. İslam
inancı ile Türk örf ve âdetlerinin sentezi sonucu oluşan bir düşünce sistemi olarak da ifade edilen bu teşkilat,
toplumda ekonomik hayatın dışında; sosyal, siyasi ve askerî faaliyetleriyle de etkili olmuştur.
Ö Bu teşkilatın Anadolu'da kurulmasında Fütüvvet Teşkilatı'nın etkisi büyüktür. Fütüvvet Teşkilatı; bir fikir ve
ahlâk harekeö olarak İslam'ın ilk dönemlerinde ortaya çıkan yiğitlik ve kahramanlık ülküsünün adı olmuş, Fü-
tüwet Teşkilatı'nın ilke ve kurallarına Fütüvvetnâme adı verilmiştir. Usta çırak ilişkisine büyük önem verilen
Fütüvvet Teşkilatı'nın ilkelerinden biri de "Okumakla, yazmakla olmaz; ta ustadan görmeyince!" şeklinde ifade
edilmiştir.
ö Ahiler ticari hayatın düzenlenmesi için çaba harcamışlar, ham madde alım satımı, ham maddenin işlenmesi
ve üretilenlerin pazara sunulması ile ilgili her türlü düzenlemeleri yapmışlardır. Narh koyma (ürünün fiyatını
belirleme) konusunu da düzenleyerek üretilen malların aracısız bir şekilde tüketiciye ulaşmasını sağlamışlardır.
Meslekler arasında yaşamlan sorunların çözülmesi, üretimin miktarının ve kalitesinin belirlenmesi, üretilenlerin
denetlenmesi ve ürünlerin fiyatlarının düzenlenmesi gibi hususlar bu teşkilatın en önemli görevleri arasında yer
almıştır.
6 Kervansaraylar, [Slam devletlerinden önce oluşturulan ribatların devamı niteliğindedir, İlk zamanlar sınır boy-
lanm ve stratejik bölgeleri korumak amacıyla inşa edilen yapılarken ilerleyen yıllarda bu özelliklerini yitirmiş,
zamanla kervanların yol güvenliğinin sağlandığı ve insanların konaklama ihtiyaçlarının karşılandığı yerlere dö-
nüşmüştür.
58
www.dizgikitap.com
