13.
12.
Anadolu Türkçesiyle yazılan İlk didaktik mesnevi Olan
"Risaletü'n-Nushiyye"de Yunus Emre ateş-hava-su-
toprak unsurlarının her birinin insanın varlığındaki yan-
sımalarını anlatır. Aruz ölçüsüyle ve 573 beyit olarak
yazılan bu eser ruh, nefis, haset, cimrilik, akıl, sabır gibi
konularda önemli bilgiler içerir. 1307de yazıldığı sanılan
bu eser, divan şiirinde tür olarak ya da olarak
adlandırılan eserler grubunde yer alır.
Bu parçada boş bırakılan yere aşağıda verilenlerden
hangilerinin getirilmesi uygundur?
A) pendname - nasihatname
B) nasihatname - şehrengiz
C) fütüwetname - pendname
D) miraciye - nasihatname
E) dariye - haşiye
Mesneviler, günümüzdeki roman ve hikâye İhtiyacını kar-
şılayan olay kaynaklı, anlatmaya dayalı edebi metinlerdir.
İlk olarak 10. yüzyılda İran edebiyatında ortaya çıkan bu
nazım biçimi
Bu parça aşağıdakilerden hangisiyle tamamlanırsa
bilgi yanlışı oluşur?
A) 11. yüzyılda Yusuf Has Hacip'in yazdığı uzun bir siya-
şetname Olan Kutadgu Bilig ile edebiyatımıza girmiştir
B) aajbb/cc şeklinde düz uyaklı ve kısa kalıplarla yazılan
dizelerden oluşur
C) dibace denilen bir ön sözle ve besmeleyle başlar,
sonra tevhit, münacat, naat, miraciye, medh-i cehar-
yâr, eserin sunulduğu kişiye methiye, sebeb-i telif de-
nilen yazma gerekçesi bulunur
D) girişteki klasik bölümlerden sonra agaz-ı destan de-
nilen aşıl hikâye ile devam eder ve hitame denen son
söz İle sona erdirilir
E) hiciv ve mizah konulu öykülerin anlatımında da kulla-
nılmıştır ve bunların en ünlüsü de Nabi'nin Hayrabat
adlı eseridir
Bu mesnevi, kendisinden Önce yazılan nasihatnâmelerin
pek fazla yanaşmadığı sosyal eleştiri temeli üzerine kurul-
muştur. Osmanlı İmparatorluğu'nun yaşadığı çöküntünün
tek yönlü olmadığını tespit eden şair, sistemli bir şekilde
devletin temel kurumlarını eleştiri süzgecinden geçirmiş;
yapılması gerekenleri ifade etmekten çekinmemiştir. Şa-
irin yaşadığı 17. yüzyılda İstanbul'a hâkim olan zümre
kadılarla âyân idi ve bunlar adamakıllı bozulmuşlardı.
Birbirleriyle anlaşarak halka kan kusturuyorlardı. Şair, on-
ların zulümlerini ve ahlâksızlıklarını görüyor takat elinden
hiçbir Şey gelmiyordu, O zamanın şartları içinde bir Şey
yapmasına hemen hemen imkân yoktu. Bizzat fena ol-
mamayı takat başkalarının fenalıklarına karşı seyirci kal-
mayı tercih ediyordu. Bu yüzden de zamanının yetişme
çağındaki gençlerine; kendi İçine kapalı, kültürü olmakla
beraber sosyal meselelere karşı duyarsız, dış dünya ile il-
gisini kesmiş, rahatından başka bir şey düşünmeyen "orta
inşan tipi"ni örnek gösteriyor ve eserinde kendi oğluna da
bu yolda Öğütler veriyordu.
Bu parçada sözü edilen eser ve yazarı aşağıdakilerin
hangisidir?
A) Garibname — Âşık Paşa Paşa
B) Hüsn ü Aşk— Şeyh Galip
C) Hayriyye — Nabi
D) Hüsrev ü Şiirn— Şeyhi
E) Risaletü'n Nushiye - Yunus Emre
ÖĞREN
Beş mesneviden oluşan kitaba "hamse", hamsesi olan
kişiye ise hamse sahibi denir. ünlü hamse sahipleri Şun-
lardır: Ali Şir Nevai, Teşlıcalı Yahya, Hamdullah Hamdi,
Nevizade Atayi, Lamii Çe ebi, Behişti Ahmet Sinan Çele-
bil Kara Fazlı...
Dikkat: Nergisi bir süslü nesir ustasıdır ve ilk mensur
hamse sahibidir.
b/ DİKKAT
Divan Edebiyatı Dönemi'nde çok şık kullanılan nazım
şekillerinden Olan mesnevi, günümüzdeki roman ve
hikâyenin o dönemdeki karşılığıdır. Her beyit kendi ara-
sında kafiyelendiği için (aajbb/cc) şairler, bu nazım şek-
linde kafiye bulma zorluğu yaşamazlar. Bu yüzden de
aşk, kahramanlık gibi konuları işleyen uzun metinler mes-
nevi nazım şekliyle yazılmıştır,
o
