AKIL YÜRÜTME YÖNTEMLERİ
b- Eksik tümevarım
Bir bütünü oluşturan parçaların bir kısmının incelenmesi ile genel bir sonuca varmadır.
Örnek:
Mars bir gezegendir ve kendi ekseni etrafında döner.
Jüpiter bir gezegendir ve kendi ekseni etrafında döner.
Dünya bir gezegendir ve kendi ekseni etrafında döner.
Venüs bir gezegendir ve kendi ekseni etrafında döner.
O hâlde tüm gezegenler kendi ekseni etrafında döner.
DİKKAT
Güneş sistemi içerisindeki bazı ge-
zegenler gözlenmiş ve gezegenlerin
tümünü kapsayacak şekilde bir genel-
lemeye ulaşılmış, eksik tümevarım ya-
pılmıştır.
Tam tümevarım yönteminde genellemeye varılırken tüm elemanlar gözlendiğinden sonuç daha kesin ve zorunludur
ancak eksik tümevarımda genellenen tüm elemanlar gözlenemediğinden sonuç, öncülleri aşan bir niteliktedir ve bu
nedenle bir olasılık belirtmektedir.
Tümdengelim (Dedüksiyon)
Genel bir ilkeden hareketle tek tek olaylara, nesnelere zorunlu olarak ulaşılan akıl yürütme türüdür.
Örnek:
Tüm çocuklar sevimlidir.
Melis çocuktur.
O hâlde Melis sevimlidir.
DİKKAT
Tüm çocukları kapsayan genel bir yargıdan, bil-
giden hareket edilmiş, bu bilgiden bir çocuk olan
Melis'in de sevimli olduğu sonucuna ulaşılmıştır.
Dolayısıyla bütünün bilgisinden parçanın bilgisine
ulaşılmış, tümdengelim yöntemi kullanılmıştır.
Tümdengelim (dedüksiyon) türü akıl yürütmede öncüller doğru kabul edildiğinde sonuç öncüllerden zorunlu olarak çıkar.
Benzeşim (Analoji)
Özelden özele ya da tekilden tekile ulaşma biçimindeki akıl yürütme yöntemidir.
Örnek:
Mercimek posalı ve faydalı bir yiyecektir.
Nohut da posalı bir yiyecektir.
O hâlde nohut faydalıdır.
DİKKAT
Mercimek ve nohutun ortak olan "posalı olma"
özelliğinden hareket edilmiş ve mercimeğin faydalı
olma özelliğinin nohutta da bulunduğu sonucuna
varılmış, analojik bir akıl yürütme yapılmıştır.
Analojide bir genellemeye varılmaz. Bazı nesne, olay veya olgulardan başka bazı nesne, olay veya olgulara varılır.
MANTIK - AYT
MEBİ KONU ÖZETLERİ
15
