AKARSULAR
Akarsuların Oluşturduğu Aşındırma Şekilleri
1. vadi
Akarsuyun yatağını derine ve yana doğru aşındırmasıyla Oluşan ve akar-
suyun aktığı bir taban ve bunun iki yanında yer alan yamaçlardan oluşan
yer şekilleridir. Vadiler aşındırma biçimi ve şekline göre çeşitli İşimler alır:
çentik (Kertik) vadi:
Genellikle akarsuların yukarı mecralarında,
derine doğru aşındırmanın fazla Olduğu
profilli genç oluşumlu vadilerdir. Çentik vadi-
lerİn tabanı henüz oluşmamıştır (Resim-1).
nezlm.l: Çentil: Vadi (Fırtına Vadisi.Rlze)
Boğaz Vadi:
Akarsulann yüksek kesimleri ve sıradağ-
lan yarmasıyla oluşturduğu dik yamaçlı
vadilerdir. Bu vadilerin enine profilleri
genellikle şeklindedir (Reşirn-2).
Resim•2: Boğaz vadi
Coğrafya 1-2 Konu An'aÜmL Soru Bankası
ÖRNEK SORU:
Bir akarsuyun vadi kesiti jeolojik süreçler
içinde I. şekilden İL şekildeki konuma gel-
Nûvyon
L şekil
Buna göre,
L Arazide epiroİenİk yükselme Olmuştur.
II. Akarsuyun döküldüğü kıyının
de yükselme olmuştur.
III. Akarsuyun rejimi değişmişfr.
yargılarından hangilerine ulaşılabWr?
A) Yalnız B) Yalnız" C) Yalnız III
Kanyon Vadi:
Akarsuların. kurak ve yan kurak bölgelerde,
karstik arazilerde, kayaları eriterek ve
aşındırarak oluşturdukları dk ve basarnanı
yamaçlardan Oluşan vadilerdir. Kanyon
vadi, tabakaların yatay uzandığı arazilerde
Oluşur (Resim-3).
Resim•3: Kanyon vadi (Büyük Kanyon, Colorado ABD)
Tabanlı Vadi:
Geneüikle akarsWın orta çığırında akarsu-
lann derine ve yana doğru aşındırmasıyla
Ohişan t*anı geniş vadilerdir (Resim-4).
Reşİm4: Tabanlı vadi (Şiro Çayı Pütürge-MalatyaJ
ÖRNEK SORU:
Bol miktarda alüvyon taşıyan bir akarsu
İle İlgili,
L Taşma gücü fazladır.
II. Hamda erozyonun şiddeti fazladır.
III. Kapalı bir havza İçinde yer alır.
IV. Uzunluğu fazladır.
yargılarından hangileri kesinlikle doğru-
71/1.
—316—
A)ıvell
B)ıvelll
9111 velV
D) liveıv
ÇÖZÜM:
Taşma gücü fazla Olan ve havzasında
erozyonun şiddetli Olduğu akarsular bol
D)ıven
ÇÖZÜM:
E) ivem
miktarda alüvyon taşır.
ÖRNEK SORU:
YANIT: A
Jeolojik süreç İçinde, seviyesindeki
alçalma, 0 denize dökülen akarsularm
aşndırma gücünü armnr, yükselme ise
laftır. Akarsu vadisinde aşındırma gücü
arttığına göre, arazi epirojenik hareketlerle
YANIT: A
ÖRNEK SORU:
Bir akarsu yatağım kaynağına doğru
aşındırıyorsa, bu akarsu İle İlgili,
l. Denge profiline ulaşmam".
II. Kol fazladır.
III. Ahm faladır.
IV. Ahş hm hzkdır.
yargılarından hangileri kesindir?
A) iven
Bil ve 111 Cilven.'
D) ııvelll
ÇÖZÜM:
E) Illveıv
Aşındırma gücü Olan akarsularda akış
hm fazladır ve akarsu denge profiüne ulaş-
YANIT: C
—317—
Yukarıdaki haritada numaralanmış yöre-
lerln hangisinde akarsuların derin vadi-
ler İçinde yer aldığı söylenemez?
A) 1 B) 11 C)lll D)IV E) v
çözüM:
Ortalama yükselti ve engebenin az Olduğu
III. yörede akarsular derin vadiler İçinde
yer almaz.
YANIT: C
Coğra,Ya 1-2 Konu Anlatım" I Soru Eankasy
