Ahlak Felsefesi (Etik)
A. Ahlak Felsefesinin Konusu
Ahlâk, İnşan eylemlerini düzenleyen yazışız kurallardır, Bu
kuralların sorgulanmasıyla Ortaya çıkan felsefe ahlak felsefesi-
dir. Ahlak felsefesi, ahlakın yapısını, özünü, doğasını, iyi-kötü,
özgürlük, sorumluluk gibi kavramları, evrensel ahlak yasası prob-
lemini tartışır,
İyi ve Kötü
İnşan İçin İstenilir Olan İyi, bunun tersi kötüdür, Bununla birlik-
te iyi ve kötü görecelidir. Çünkü bir eylemi nasıl değerlendirdiği-
miz eylemin iyi ya da kötü olmasını etkiler. Örneğin eylemin niye-
tine ya da sonucuna bakmak eylemi iyi ya da kötü değerIendirme
konuşunda farklılıklara yol açar.
Özgürlük ve Sorumluluk
Özgürlük; bireyin baskı altında kalmadan İradesini kullanarak
seçim yapabilmesidir,
Sorumluluk, Özgürce yapılan davranışın sonuçlarının üstlenil-
mesidir. "İnsanın irade özgürlüğü var mıdır?" sorusuna dört farklı
B. Evrensel Ahlak Yasası Problemi
Evrensel Ahlak Yasası
Mümkün De -ildir
Hedonizm
Pragmatizm
» Egoizm
» Anarşizm
» Nihilizm
» Egzistansiyalizm
Evrensel Ahlak
Yasası Mümkündür
» Utilitarizm
» Entüisyonizm
» Erdem Etiği
» Odev Ahlakı
» Ahlaksal
Deteminizm
yanıt gelir. Bunlar:
Determinizm
(Belirlenimcilik)
Fatalizm
(Kadercilik)
İndeterminizm
(Belirlenmezcilik)
Ahlaki
İrade Özgürlüğü
Otodeterminizm
(Ahlaki özerklik)
I. Determinizm (Belirlenimcilik): İnsan eylemlerinde özgür
değildir. Doğal ve toplumsal koşullar özgürlüğü ortadan kaldırır.
II. İndeterminizm (Belirlenmezcilik): İnsan eylemlerinde
Özgürdür. Çünkü inşanlar yaptıkları eylemlerden sorumludurlar.
Sorumluluk varsa özgürlük vardır.
III. Otodetermİnİzm (Ahlaksal Özerklik): İnsanın davranış-
larına etki eden birtakım unsurlar olsa da birey, bilgi, deneyim ve
yetileriyle kendi davranışlarının belirleyicisidir.
IV. Fatalizm (Kadercilik): İnşan eylemlerinde Özgür değildir,
Çünkü Tanrısal irade her şeyin belirleyicisidir.
I. Evrensel Ahlak Yasası Mümkün Değildir
Hedonizm (Hazcılık): Bireye haz veren eylemler iyi, haz
vermeyenler kötüdür. Ahlaki eylemin amacı hazdır. Aristippoş ve
Epikür temsilcileridir,
Egoizm (Bencillik): İnşan eylemlerinde kişisel çıkarlarım dü-
şünür, KİŞİ daima kendi çıkarına uygun Olanı yapar, Temsilcisi T.
Hobbes'tur.
Pragmatizm (Faydacılık): Birey, kendi faydasına yönelik ey-
[emler yapar. Temsilcisi W. Jamestir.
Anarşizm: Otorite, insan doğasını bozan Bu nedenle yasalar
evrensel olamaz. Temsilcisi Proudhon'dır.
Nihilizm (Hiççilik): Ahlaki değerler zayıf ve güçsüz insanlar
yetiştirir. Her insan güç istemi üzerine hareket eder. Temsilcisi
Nietzsche'dir.
Egzistansiyalizm (Varoluşçuluk): Her insan kendini farklı
var eder. Dolayışıyla herkese uygun evrensel ahlak yasası Ol-
II. Evrensel Ahlak Yasası Mümkündür
Utilitarizm: Ahlaki eylem olabildiğince çok insana fayda sağ-
lamalıdır. Toplumsal fayda esastır. Temsilcisi Bentham, Mill'dir.
Entüisyonizm: Ahlaki eylem sezgiye dayanmalıdır. Sezgi, iyi
ve kötüyü ayırt eder. Temsilcisi Bergşon'dur.
Ödev ahlakı: Eylemde niyet önemlidir. Niyette kişisel çıkar
olmayan eylemler iyidir, Ahlaki eylem koşula bağlı olmayan salt
Ödev duygusuyla yapılmalıdır. Temsilcisi Kanttır.
o
65
