5. Agıt
Konusu ölüm olan koşmalardır. Ağıtlarda bir kişinin ölümün-
den duyulan üzüntüler dile getirilir. Ağıtların konu bakımından
benzeri divan edebiyatında mersiye, sözlü edebiyatta sagu-
ÖRNEK
Ecel tuzağını açamaz mısın
Açıp da içinden kaçamaz mısın
Azat eyleseler uçamaz mısın
Kırık mı kanadın kolların hani
2. SEMAİ
8'Iİ hece Ölçüşüyle söylenir.
Kendine özgü bir ezgisi vardır.
Nazım birimi dörtlüktür, dörtlük sayışı 3-5 arasında değişir.
Uyak düzeni koşma gibidir.
Koşmada gibi sevgi, doğa güzelliği vb. konular İşlenir.
Son dörtlüğünde şairin mahlası geçer.
Hece ölçüşüyle söylenenlerin yanında, aruzla yazılan semai-
lor de vardır.
ÖRNEK
Gönül gurbet ele varma
Ya gelinir ya gelinmez
Her dibere meyil verme
Ya sevilir ya sevilmez
3. VARSAĞI
Güney Anadolu Bölgesi'nde yaşayan Varsak Türklerinin özel
bir ezgiyle söyledikleri şiirlerdir.
Biçknce semaiye benzer, semai gbİ 8'Iİ hece Ölçüşüyle Oluş-
tutulur.
Nazım birimi dörtlüktür, dörtlük sayısı 3-5 arasında değişir.
Uyak düzeni koşma gibidir.
Varsağılarda yiğitçe, mertçe bir hava vardır. Bunun için de bre
hey, behey gibi ünlemler kullanılır.
Son dörtlüğünde şairin mahlası geçer.
-J Karacaoğlan, varsağılarıyla ünlüdür,
ÖRNEK
Behey ala gözlü dilber
Vaktin geçer demedim mi
Gözlerin olmuş harami
Beller keser demedim mi
4. DESTAN
Âşık tarzı halk şiirinin en uzun nazım biçimidir.
Nazım birimi dörtlüktür, kimi destanlarda dörtlük sayışı 100'ü
geçer,
Destanlar, genellikle hece ölçüsünün 1 1 'li kalıbıyla söylenir,
8'lİ hece Ölçüşüyle oluşturulanları da vardır.
Uyak düzeni koşma gibidir.
Toplum hayatını İlgilendiren her konu İşlenir, Konu bakımın-
dan savaş destanları, doğal afetlerle ilgili destanlar, eşkıya ve
ünlü kişilerin hayatlarım anlatan destanlar, mizahi destanlar,
esnaf destanları, hayvan destanları, atasözleri destanları şek-
linde sınıflandırılabilin
ÖRNEK
Nalbant oldum, kırdım nalın çoğunu
Bir katır nalladım, dinle oyunu
Meğer acemiymiş, bilmem huyunu
Çenemi teptirdim nalın sökerken
(Esnaf Destanı'ndan)
UYARI
Halk şiirinde "koşma, semai, varsağı, destan' gibi hece ölçü-
süyle yazılanlar yanında "divan, selis, semai, satranç, vezniahar,
kalenderi" gibi aruzun kullanıldığı nazm biçimleri de vardır.
