'7:77-
Af?ÂRs17LAR
Dağ İçi Ovaları
Genel olarak sıradağlar arasındaki senklinallerde, akarsuların yamaçlardan
aşındırılarak getirdiği malzemeleri, eğimin azaldığı kesimlerde biriktirme-
siyle oluşan birikinti şeklidir. Ova kenarlarında yer yer birikinti konilerinin ve
dağ eteği ovalarının bulunduğu bu yerşekü, hafif dalgalı bir görünüme
sahiptir (Şekil-12).
Şekil.12: Dağ içi ovası
Taban Seviyesi Ovası
Genel taban seviyesini oluşturan deniz seviyesine yakın kesimlerde, akar-
suların aşağı mecralarında oluşan taşkın ovalardır. Eğim çok azdır.
Akarsular doğal şetler arasında genel Olarak menderes çizerek akarlar. Bu
doğal şetler, akarsuların taşkınlarına bağlı olarak Oluşurlar.
Irmak Adası (Kum Adacıkları)
Eğimin azaldığı yerlerde akarsu yatağı genişler. Bu kesimlerde akış hızının
azalmasına bağlı Olarak, yatağın bir bölümünde alüvyonlar birikir. Böylece
akarsu yatağının ortasında alüvyonlardan Oluşan kum adacıkları Oluşur
(şekil-13).
Şekil- 13: Irmak adası
Coğrafya 1-2 Konu Anlatımı' Soru Bankası
ÖRNEK SORU:
Aşağıdaki şekilde, bir akarsu yatağının her-
hangi bir yerinden alman dikey kesiti gös-
Buna göre, akarsuyun akımında yıllara
göre görülen değişim aşağıdaki grafik-
[erden hangisinde gösterilmiştir?
B)
C)
D)
E)
Akm
Akm
Akün
Akün
AKARSULAR
Akarsularm taşıdığı malzemeyi, döküldükleri deniz veya göllerde birik-
örmeleriyle oluşan yerşekNIeridir. Akarsular taşıdığı malzemeleri Önce deniz
veya göllerin dibine Yığılan bu unsurların birikmesiyle zamanla
kıyıdan açığa doğru yayılan üçgen görünümlü kara par— oluşur (Şekil-14).
Şekli. 74' Delta
Deltaartn oluşabheşi İçin;
— deniz az (kıta şelfinin geniş) olması,
— kıyıda güçlü akıntıların oynaması ve gelgit genliğinin az olması,
— akarsuyun bol miktarda alüvyon taşması gerekir.
Verilen k%İtte akarsuyun ba*ngçta İri
boyutlu malzemeler t*lğl
Bu durum akarsu akımınm yüksek Oldu-
ğunu gösterir. Biriktirilen malzeme boyut-
lanna bakarak, akarsu akımında İki yük-
Selrne ve iki düşüş olduğu görüebİIİr_ Burıa
göre akarsuyum yıllara göre akım grafiğinde
başlangıçta yüksek akım, sonra düşG,
tekrar yüksekne ve tekrar düşüş olmuştur.
YANIT: D
ORNEK SORU:
Bir kıyıda akarsularm ağızlarında delta
ovalarının oluşmasında, aşağıdakiler-
den hangisinin etkisi yoktur?
A) Kıta şelfinin geniş olmasının
B) Akarsuların bol alüvyon taşımasının
C) Kıyılannda güçlü akıntıların bulunma-
maşının
D) Akarsu erozyonunun güçlü olmasının
E) Kimyasal çözünmenin etkin olmasının
ÇÖZÜM:
Akarsu havzasında kimyasal çözünmenin
delta oluşumuna etkisi yoktur. Çünkü suda
çözünmüş olarak bulunan mineraller birik-
Örme faaliyetlerinde etkin değildir. Delta,
akarsuların mekanik aşındırmayla ürettiği
malzemeleri denize biriktirmesiyle Oluşur.
Bu nedenle denizin derinliğinin az olması
(kıta şelfinin geniş olması), kıyıda güçlü
akıntıların olmaması, akarsuların havzasın-
da etkin olması vo bol alüvyon
taşıması gerekir.
YANIT: E
ÖRNEK SORU:
Aşağıdaki yer şekillerinden hangisinin
akarsu yataklarının genişlediği ve eğl-
min azaldığı yerlerde oluşması beklen-
mez?
A) Menderes
B) Birikinti konisi
C) Dağ İç/ ovası
D) Kum adacıkları
E) Kırgıbawr
ÇÖZÜM:
Kırgıbawr, akarsu aşındırma şeklidir. Aşın-
dırma şekilleri eğimin fazla olduğu yerler-
de oluşur.
YANIT: E
Coğrafya 1-2 Konu Anlatımlı / Soru Bankası
