A. Taşınmış Topraklar
DIŞ kuvvetler tarafından toprağın oluştuğu yerlerden aşındırılarak taşınması
ve başka yerlerde biriktirilmesiyle oluşan topraklardır.
Bu topraklar, değişik bölgelerden dış kuvvetler tarafından getirildiği İçin
mineral bakımından zengindir. Bu nedene bağlı olarak taşınmış topraklar
verimlidir. Toprağı taşıyan dış kuvvete göre üç türü vardır:
1) Alüvyon
Yüksek yerlerden akarsular ve sel sularının aşındırarak taşıdığı parçaların,
alçak kesimlerde biriktirilmesiyle Oluşan topraklardır. Geniş tabanlı vadi-
lerde, ova ve deltalarda yaygındır.TanmşaI değeri yüksektir ve oldukça ve-
rimlidir. Türkiye'de en verimli tarım alanları alüvyonların bulunduğu ova ve
deltalardır.
2) LÖS
Rüzgarların taşıdığı topraktır. Kurak ve yan kurak bölgelerde ve çorak
arazilerde görülür.
3) Moren (Buzultaş)
Buzulların taşıdığı topraktır, Yüksek dağlık alanlarda ve kutuplara yakın ke-
simlerde görülür. En az bulunan toprak türüdür.
Taşınmış toprakların yanında, yamaçlarda eğimin etkisiyle taşınan
mâlzemelerin dağ eteklerinde birikmesiyle oluşan topraklar vardır. Taşlı
çakıllı olan bu topraklara kollüvyal topraklar adı verilir.
B. Yerli Topraklar
Az eğimli yamaçlarda ve çevresine göre yüksek düzlüklerde oluşan toprak-
lardjr. Üzerinde Oluştuğu ana kayanın ve bulunduğu yerin iklim özelliklerini
taşırlar. Ana kayanın yapısına ve İklim koşullarına göre İki gruba ayrılır.
I. Ana Kayanın Etkili Olduğu Topraklar
Bitki örtüsünün zayıf Olduğu dağlık alanların eğimli yamaçlarında Oluşan
topraklar sürekli olarak taşınır. Bu kesimlerde ana kayanın özelliklerini
taşıyan yeteri kadar ayrışmamış topraklar bulunur. Bu topraklara Intrazo-
nal topraklar adl verilir.
— Gevşek kumtaşlarının bulunduğu araziler, volkanik araziler veya
başkalaşım kayaları üzerinde kumlu topraklar oluşur.
Killi ana materyal üzerinde Oluşan killi toprak.
* Kurak dönemde çatlayan ve yağışlı dönemde şişen bu topraklara
Anadolu'da taş doğuran topraklar adı verilir.
* Kili kireçli göl tortulları veya yumuşak kireç taşlarının bulunduğu yer-
lerde, rendzİna adl verilen topraklar Oluşur.
1-2 Konu Anlatımı' f Soru Bankası
ORNEK SORU:
Aşağıdaki toprak tiplerinden hangisinde
toprak horizonlannm oluştuğu savunu-
A) Alüvyal B) Latert C) Podzol
D) Terra rossa E) Kahverengi ormn
Taşınmış topraklarda, toprak horizonlan
Oluşmaz Alüvyal topraklar taşınmış toprak-
laman biridir.
ÖRNEK SORU:
YANIT: A
Aşağıdakilerden hangisi taşınmış top-
takların ortak Özelliklerinden biridir?
A) Ahrşulann biriktirmesiyle ohlşmahn
B) Yüksek yörekrde Oluşmahn
C) Verimli olmahn
D) Sıcak kuşakta bulunmalan
E) Aşınma sonucu oluşmahn
Taşınmış topraklar verimli topraklardandır.
YANIT: C
ÖRNEK SORU:
l. Taşeli Phbsu
11. Sivas Yöresi
III. Şanhurt Yöresi
IV. Ergene Havzası
Yukarıdaki yörelerin hangilerinde kolûv•
yal topraklarm daha yaygın Olduğu say.
A)lveıı
veııı C) livelll
D) liveıv
ÇözüM:
Kolüvyal toprakkr eteklerde oluştuğuna
göre, yer şekillerinin engebeli olduğu Taş-
eli Platosu ile Sivas Yöresi'nde daha m-
YANIT: A
ZLYVVE7LER
II. İklim Koşullarının Etkili Olduğu Topraklar
koşullarına göre farklı toprak tipleri oluşur. Bu topraklara zonal veya
klimatik topraklar denir.
1) Kurak ve Yan Kurak Bölge Topraklan
— Y*şm az olduğu, Örtüşünün alız Olduğu yerlerde oluşan bu
toprakkrda humus oranı azdır.
— Yağış yetersizliğine bağlı olarak toprak katrnanlan tam olarak Oluş-
marnışür. Toprak A ve C katmanlarından Oluşur.
— VHİrnİ düşüktür.
Gera darak renklidir,
Çöl Topraklan; Yağışın azlığından dolayı, kimyasal çözülme yetersizdir.
Şiddetli buharlaşma sonucunda toprakta tuz ve kireç Oranı yüksektir, bu
nedenle sert bir tabaka halinde bulunur. Tanma uygun değildir.
Kestane ve Kahverengi Topraklar: Ihrnan kuşakta, yan kurak İklim böl-
gelerinde Oluşan topraklardır. Humus oranı düşük, buna karşın tuz oranı
daha fazladır. Tahıl tanınma elverişlidir.
Çernozyomlar: Ilıınan kuşağın yan nemli iklim bölgelerinde çayır örtüsü
altında Oluşan twaklardır. Humus bakımından çok zengin olduğu İçin
koyu renklidir. Dünya'nın en verimli topraklarındandır.
2) Nemli Bölge Topraklan
— Yağışm Olduğu yerlerde Oluşan topraklardır.
— Üzerinde bitkiler
— Yağışın fazla Olrnasma bağlı Olarak bitki beşin maddeleri, tuz ve mine-
raller alt katmanlara taşınır.
— Yıkanmış topraklardır.
— Kireç ve tın oram az: dernir ve alüminyum bileşikleri bakımından zen-
— Genel olarak koyu renküdir.
Laterit: Ekvator Sıcak ve nemfi iklim bölgesinin toprağıdır.
Dernir Oksit bakımından zengin Olduğu için kiremit kırmızısı renktedir.
Twağm aşın yıkanmasına bağlı Olarak humus, tuz ve kireç oram azdır.
Kırmızı Topraklar (Terra Rossa): Akdeniz İklim bölgelerinde, kalkerli
arazner üzerhde oluşan topraklardır. Gözenekli bir yapıda olması hava
dolaşımmı kolaylaştırdığından demir oksit Oram yüksektir. Bu nedenle kır-
muzı renküdf. Bu topraklar sulamayla daha verirnIİ hale geürilebilir.
ORNEK SORU:
Kestane renkli step topraklan ve çöl top-
taklarının üst kısımlarında tuz ve kireç
birikimi fazladır.
Bu durum Öncelikli olarak aşağıdakiler-
den hangisinin sonucudur?
A) Ana kayanın sert yapılı olmasının
B) Şiddetli buharlaşma görülmesinin
C) Bitkilerin kök uzunluğunun fazla Olma-
D) Rüzgar aşındırmasının etkin Olmasının
E) Tektonik arazilerde oluşmalarının
ÇÖZÜM:
Toprağın üst kısımlarında (A katı) tuz ve
kireç birikiminin fazla olması, buharlaş.
mamn şiddeti/ olmasıyla açıklanır.
YANIT: B
ÖRNEK SORU:
Yukarıdaki haritada numaralanmış yöre-
lerin hangisinde terra tossa topraklan
yaygındır?
A) I B) 11 D) IV
ÇÖZÜM:
Akdeniz Bölgesi (V. yöre) İle Ege'nin güne-
yinde terra tossa topraklan yaygındır.
l.yöre, Çukurova Çukurova 'da alüvyal
topraklar yaygındır.
YANIT: E
Coğrafya 1-2 Konu Anlatımlı / Soru Eankeş'
