A RIH
İLK MÜSLÜM4N TURK DEVLETLERİ
DERS
OT
Cengiz'inSeferleri;
Çin Seferi: Düzenlediği akınlarla Kin İmparatorluğu'nun başkenti Pekin'i işgal etti.
ö Doğu Türkistan Seferi:
6 Harezm Seferi: 1218-1219 kışında Cengiz Kağan'a ait 450 kişiden oluşan bir ticaret kervanı Harezmşahlara bağlı
Otrar valisi İnalcık tarafindan yağmalanmıştı. Kervandaki mallara el konulmuş ve Cengiz Kağan'a haberi ulaştıran
biri dışında herkes öldürülmüştü. Durumu öğrenen Moğol imparatoru, soğukkanlılığını koruyarak Muhammed
Harezmşah'a bir elçilik heyeti göndermiş ve valinin kendisine teslimi ile yağmalanan malların iadesini istemiş-
ti. Ne var ki, kağanın isteği yerine getirilmediği gibi gönderdiği elçilerden biri de öldürülmüştü. Muhammed
Harezmşah'ın uluslararası hukukta dokunulmaz olan tacir ve elçileri öldürmesi onu haksız konuma düşürmüştü.
Sonunda Cengiz, büyük bir ordu hazırlayıp Harezmşahlar seferine çıktı. Cengiz Kağan, Otrar şehrinden başla-
mak üzere imparatorluk şehirlerini birer birer ele geçirdi. Mesela, bu şehirlerden Buhara, Semerkant, başkent
Semerkant
Gürgenç teslim oldu.
Cengiz Kağan, Harezmşahlardan sonra Tangutlar
üzerine düzenlediği sefer sırasında 1227'de ölmüş-
tür. Onun ölümü üzerine kurultayda kağanlığa Öge-
dev (1229-1241) seçilmiştir.
Onun döneminin en önemli gelişmesi Doğu
Avrupa'da imparatorluğun genişlemesine imkân
sağlayan II. Deşt-İ Kıpçak Seferi (1229-1242Ydir.
Yeni kağan döneminde batı yönünde genişlemenin
yanı sıra, güney Çin ve Ortadoğu yönünde de sefer-
ler düzenlenmiştr.
Deşt-i Kıpçak'ta Altın Orda, Mâverâünnehr ve Doğu
Türkistan'da Çağatay Hanlığı, İran'da İlhanlılar ve
İaoĞöL
Ç*atW
Hl
Çin'de de Yüan Hanedanı Moğol İmparatorluğu'nun ardılları olarak hüküm sürmüşlerdir.
ö Cengiz Kağan Borcigin Boyu (obok)'nun bir parçası olan Kiyat Klanı (yasun)'na mensuptu. O ve nesli impara-
torlukta tek yönetici aile olarak kabul edilmiş, XIX. yüzyılın başlarına kadar onun soyundan olmayan biri Orta
Asya'da kurulan devletlerde iködara gelememiştir.
Timur gibi güçlü liderler dahi kendilerini kağan ilan etmekten çekinmişler, yanlarında kukla da olsa Cengiz Kağan
soyundan birini bulundurmak zorunda hissetmişlerdir.
ö Cengiz, 1206 kurultayında "kağan" unvanı almış ve ondan sonra bütün ardılları bu unvanı kullanmışlardır. İmpa-
ratorluk hanedanın ortak malı kabul edilmiştir.
Yönetici aile "ak kemik", hanedan dışından olan en üst devlet görevlileri de dâhil olmak üzere bütün halk (te-
baa) ise "kara kemik" olarak ifadelendirilmiştir.
Yeni kağan, Cengiz evladı olmak kaydıyla kurultayda seçilmiştir. Nöker terimi başlangıçta, Cengiz'in daha küçük-
lüğünden itibaren yanında bulunmuş, ona koşulsuz destek vermiş ve kariyerini elde etmede etkin rol üstlenen
kişiler için kullanılmıştır. Bu kişiler Cengiz'in kağan seçilmesinden sonra devletin siyasî-askerî bürokrasisinde
önemli görevlere getirilmişlerdir.
Moğolların başka ülke veya topluluğa sefer düzenlemelerini temelde üç nedene bağlayabiliriz:
1) Cengiz'in atalarına yapılan saldırıların intikamını almak;
2) Moğolların düşmanlarını himaye edenleri cezalandırmak;
3) Moğol elçilerini öldürenlerden hesap sormak.
YALÇIN
32
waw.dizgikitap.com
