A RIH
DERS
OT
OSMANLI KULTUR VE UYGARLIGI
Kadırgaya göre daha uzun bir gövdeye sahip olan kalyonlar, kadırgadan farklı olarak büyük yelkenlere ve toplara
sahipti. Büyük oldukları için daha fazla insan taşıyabilen kalyonların manevra kabiliyeti kısıtlıydı ve kadırgalar
gibi süratli hareket edemiyordu. Bu nedenle XVI. yüzyılın ortalarından itibaren gemi inşasında kalyonlara üstün-
lük sağlayan yeni özellikler kazandırıldı. Özellikle Girit Seferleri sırasında Osmanlılar, Venediklilerin karşısında
hafif kalan kadırgaların yerine kalyon yapımına ağırlık verdi.
Venedik kalyonları karşısında Osmanlı kadırgalarının âciz kalması sonucunda Osmanlı devlet adamları kalyon
inşasına karar verdi ve böylece kadırgadan kalyona geçiş süreci Osmanlı donanması için de başladı. Dolayısıyla
Girit Seferi, Osmanlı gemi teknolojisindeki değişimde ve donanma stratejisinde önemli bir dönüm noktası oldu.
ö Osmanlı donanması, Karlofça Antlaşmasıyla Venedik'e verilen Mora'nın, 1718 Pasarofça Antlaşmasıyla geri alın-
maşında önemli rol oynamıştı. 1717'de Venediklilerle yapılan üç deniz savaşını da Osmanlılar kazanmıştı. Vene-
dik karşısında alınan galibiyetlerle kadırgadan kalyona geçişteki yeni yapılanmanın etkisi görülmüştü. Kalyon-
culuğun gelişmesiyle Osmanlı donanması, 1770 Çeşme yenilgisine kadar Akdeniz hâkimiyetini elinde tutmuştu.
1700 İstanbul Anlaşmasıyla Azak Kalesi'ni ele geçirerek ilk defa Karadeniz'e çıkma firsatl bulan Rusya, Osmanlı-
ların Karadeniz'deki varlığı için tehdit oluşturuyordu. 1711'de Prut Savaşı'nın kazanılması ve Osmanlı donanma-
sının Karadeniz'deki faaliyetleri sonucunda Azak, yeniden geri alındı.
1768-1774 yıllan arasındaki savaşta Ruslara ait bir donanma Baltık Denizi'nden yola çıkarak İngilizlerin yardı-
mıyla Akdeniz'e geldi. İlk çatışmalardan sonra Çeşme Limanı'na çekilen Osmanlı donanması, ani bir saldırı ile
Rus donanması tarafindan yakıldı. Böylece Osmanlı donanması, Çeşme'de tarihinin ikinci büyük yenilgisini aldı.
Çeşme Baskını'ndan sonra 1774-1789 arasında özellikle gemi inşasında önemli gelişmeler yaşandı. Sultan III.
Mustafa, çağdaş bilgilerle donatılmış deniz subayı yetiştirilmesi konusunda harekete geçti. Bu nedenle Baron de
Tott isimli Fransız mühendis, donanmayı iyileştirme çalışmalarında görevlendirildi. Ayrıca Cezayirli Gazi Haşan
Paşa tarafından, 1773 tarihinde, "Tersane Hendesehanesi" adıyla bugünkü Deniz Harp Okulunun temeli atıldı,
Osmanlı Devleti, Mora'da başlayan isyanın genişlemesi üzerine Mısır Valisi Mehmet Ali Paşa'dan yardım iste-
miştir. Mısır Valisi'nin de desteğiyle isyanın direnci kırılmıştır. Bunun üzerine İngiltere, Rusya ve Fransa'nın ortak
donanması, 1827'de Navarin'de Osmanlı donanmasını yakmıştır.
NOT-
Deniz harp tarihinde, Osmanlılar sadece 1571'de İnebahtfda normal bir deniz savaş sonunda yenilmiştir.
Diğer yenilgileri hep baskına uğramak şeklinde olmuştur. Bunlar 1771 Çeşme Baskını, 1827 Navarin Baskını
ve 1853 Sinop Baskınadır. Bu üç baskında da Rus donanması yer almışür. Kırım Savaşı'nın hemen öncesinde
gerçekleşen Sinop Baskım, bir buçuk saat içinde neticelenmiştir.
Sultan Abdülmecit Dönemi'nde 1840'da Bahriye Meclisi kuruldu ve donanmayı modernleştirme çalışmaları
devam etti. Şirket-i Hayriye denen ilk denizlik şirketi de bu dönemde kurulmuştu. 1867'de, Sultan Abdülaziz
Dönemi'nde Bahriye Nazırlığı kuruldu; yabancı ülkelerden çok sayıda modern savaş gemileri alındı. Dünyanın
en büyük 3. donanması kuruldu.
Süt" YALÇIN
196
mvw.dizgikitap.com
