a) BENİM
HOCAM
Türk tarihinde ilk defa kütüphaneler kurmuşlardır.
Türk tarihinde ilk kez örgün eğitim kurumlarını oluşturmuş-
lardır.
Orta oyununu bularak Türk tiyatrosunun temelini atmışlar-
Pandomim, Şan ve operayı bulmuşlardır.
Töreleri yazılı hâle getirmişlerdir.
İlk defa minyatür sanatını kullanmışlardır.
Türk tarihinde ilk defa kâğıt para kullanmışlardır. Bu para-
ya çav adı verilmiştir,
Türk tarihinin ilk vakıflarını oluşturmuşlardır.
Vasiyetname, velayetname gibi birçok hukuki meseleyi ya-
Zill hâle getirmişlerdir.
Faizle borç para vererek Türk bankacılık sisteminin temel-
lerini atmışlardır.
Nişadır adı verilen madeni Çin'e ihraç etmişlerdir. (Bu ma-
den Çin kaynaklarında Uygur tuzu veya Tatar tuzu olarak
geçmektedir.)
Akupunktur, göz tedavisi ve çiçek aşısını kullanmışlardır.
Uygurların yapmış oldukları sanat eserleri, Talas Savaş
sonucunda Batı'ya taşınmıştır.
Uygurlar en çok Moğolları etkilemiştir. Moğollar Uygurlara hitap ederken
"Benim Hocarn" demişlerdir,
Zamanla Sarı (Kansu) Uygurlar ve Turfan Uygurları olmak
üzere yeni devletler kurmuşlardır.
d. Kırgızlar (840 - 1207)
• Uygurları yıkarak merkezi Ötüken olmak üzere devletlerini
kurmuşlardır.
• Cengiz Han'a itaat eden ilk Türk devleti olmuşlardır.
• Manas Destanı ve Yenişey Kitabeledni duşturmuşlardır.
e. Karluklar (627 - 1212)
II, Kök Türk Devleti'nin yıkılıp Uygur Devleti'nin kurulmasın-
da etkili olmuşlardır.
• İslamiyefi kabul eden ilk Türk boyudur, Kısa süreliğine dev-
let kurmuşlardır.
• 751 yılında Çinliler ile Abbasiler arasında yapılan Talas Sa-
vaşı'nda Abbasileri desteklemişlerdir.
• Cengiz Han'a itaat eden ilk Müslüman Türk topluluğu
olmuşlardır.
• Karahanlılar Devleti'nin kuruluşunda etkili olmuşlardır.
İlk ve Çağlarda Türk D(thyası
f. Türgişler (659 - 766)
• En bilinen hükümdarları Baga Tarkan'dır,
Baga Tarkan kendi adına para bastıran ilk Türk hükümdarıdır,
Sulu Kağan Zamanı'nda Emevilerin Orta Asya'da ilerleme-
sini bir süreliğine engellenmiştir.
g. Akhunlar (Eftalitler) (367 - 557)
• Afganistan'da kurulan ilk Türk devletidir.
• Sasanilerde çıkan Mazdek İsyanı'nın bastırılmasında
önemli rol oynamışlardır.
Kök Türk Şaşani iş birliği sonucu yıkılmışlardır,
h. Tabgaçlar
• Kuzey Çin'e iki yüz sene egemen olan Türk devletidir. Za-
mania asimile olmuşlardır.
1. Başkırtlar (Başkurtlar)
• 1730 - 1736 yıllarında Rusya'ya başkaldırmışlardır, Günü-
müzde Rusya Federasyonu'na bağlı "Başkurdistan” dev-
leti olarak yaşamlarını sürdürürler,
i. Oğuzlar
• Oğuz, kelime manası olarak "boy, kabile veya kalabalık"
anlamına gelir,
• X. yüzyılın sonlarına doğru İslamiyet'i kabul eden Oğuzlar,
Büyük Selçuklu, Anadolu Selçuklu ve Osmanlı Devleti'ni
İSLAMİYET ÖNCESİ TÜRK DEVLETLERİ KÜLTÜR VE
MEDENİYETİ
1. Devlet Wdnetimi
İslam öncesinde devlete "il" veya "el" denilmiştir. Devleti
ülke, halk (kün), bağımsızlık (oksızlık) ve teşkilat unsurları bir araya
gelerek oluşturmuştur.
a. Hükümdarın Görevleri
İç ve diş siyaseti düzenlemek
Töreleri koymak, uygulamak ve gerektiğinde yargılama
yapmak
Savaşa ve barışa karar vermek, ordulara komutanlık etmek
Elçi gönderip, elçi kabul etmek, devletin her kademesindeki
görevleri tayin etmek ve görevden almak
Kurultaya başkanlık etmek (Aygucıyı tayin etme)
Açı doyurup çıplağı giydirmek (Bu durum Türklerde sosyal
devlet anlayışını göstermektedir,)
35
