a) BENİM
HOCAM
2. II. Dünya Savaşı'nın Türkiye'ye Etkileri
Türkiye, II. Dünya Savaşı'na fiilen katılmamasına rağmen, sa-
vaşın getirdiği ağır ekonomik şartları tümüyle yaşadı.
Savaş yıllarında Türkiye'de izlenen ekonomik politika, büyü-
meyi ve gelişmeyi hızlandırmak amacından zıyada mal darlığını
hafifletmek, fiyat artışlarını frenlemek, karaborsa İle mücade-
le etmek ve sosyal adaleti sağlamak gibi hedeflere yönelmiştir.
Bu malların yüksek kâr elde edilerek satılması mevcut hükûmetleri
bazı kararlar almak zorunda bıraktı, Yersiz fiyat yükselmelerine en-
gel olmak amacıyla fiyatları yükseltilen maddelere "narh koyma"
bu kararlardan bir tanesiydi, 18 Ocak 1940'ta çıkan ve 1942'de
değişikliğe uğrayan "Milli Korunma Kanunu" alınan tedbirlerin da-
yanak noktası oldu. Bu kanun ile üretim, dağıtım ve tüketim ilişkileri
tümüyle devlet kontrolü altına alındı. Millî Korunma Kanunu'nun 6.
maddesine dayanarak Petrol Ofisi, Et ve Balık Kurumu gibi bazı
kurumlar oluşturuldu.
1942'de büyük kentlerde karne uygulamasına geçildi. Tica-
ret Ofisi ve İaşe Müsteşarlığı gibi yeni kurumlar oluşturuldu. Her
ülkede savaş zamanlarında az çok görülen karaborsa ve fiyat artış-
lan kent nüfusunu etkiledi, Aşırı ve vergilendirilemeyen kazançlar
ile yüksek enflasyon da dikkate alınarak Varlık Vergisi ve Toprak
Mahsulleri Vergisi olmak üzere iki olağanüstü vergi uygulaması
getirildi.
Varlık Vergisi Kanunu, 11 Kasım 1942'de kabul edildi. Ver-
ginin amacı savaşl fırsata dönüştüren işletmelerin haksız ka-
zançlarının Önüne geçmekti, Fakat varlık vergisi uygulamada
sermaye sahibi bazı gayrimüslim yurttaşların aleyhine birtakım
sonuçlar doğurdu. Yurt içinde ve yurt dışında tartışmalara yol açan
vergi uygulaması 15 Mart 1944'te kaldırıldı. Varlık vergisi alınma-
yan çiftçilerden de 1944'te ayni olarak alınan Toprak Mahsulleri
Vergisi de 1946'da kaldırıldı.
Türkiye'de yaşanan ekonomik sıkıntılar sonucunda 1940 ve
1945 yıllarında nüfus artışında azalma görüldü. Ayrıca "II. Beş Yıl-
ilk Sanayi Planı" ise uygulanamadı.
Bu dönemde savaş şartlarına rağmen devlet harcamalarının
bir kısmı eğitim ve kültüre ayrıldı. Bir yandan ilkokul yapımına
hız verilirken diğer taraftan 1940'ta çıkarılan bir kanunla köylülerin
kendi yörelerinde ve pratik bilgilerle eğitilmesini öngören Köy Ens-
titüleri kuruldu.
Şiirde serbest nazımı savunan Orhan Veli Kanık, Oktay
Rifat Horozcu, Melih Cevdet Anday'ın öncülüğünü yaptığı "Ga-
rip Akımı" bu dönemde ortaya çıktı. Peyami Sata, Ahmet Hamdi
Tanpınar, Bedri Rahmi Eyüboğlu, Behçet Necatigil ve Sait Faik
Abasıyanık bu dönemin önemli şair ve yazarlarındadır.
Ankara Radyosu deneme yayınlarından sonra 1943'te sü-
rekli yayına geçti. Bu dönemde halk müziği derleme çalışmaları-
nın dinleyenlere sunulduğu "Yurttan Sesler” programları yapıldı.
Sadettin Kaynak başta olmak üzere bazı bestekârlar ise halk tür-
küsü tarzında şarkılar bestelediler.
II. Dünya savaş (1939 - 1995)
Safiye Ayla, Müzeyyen Senar, Hamiyet Yüceses, Perihan
Altındağ Sözeri gibi dönemin önemli sanatçıları radyo programlan
ve taş plaklarla kendilerini halka tanıttılar.
NURİ DEMİRAĞ
1886 - 1957 arasında yaşayan
Nuri Demirağ;
1922'de ilk Türk sigara kâğıdını
(Türk Zaferi) üretti
Ankara'nın doğusuna ilk demir
yolunu yaptı.
Bursa'da Sümerbankın Merinos
Fabrikasını kurdu.
İzmifte selüloz fabrikasını kurdu,
Seri üretim olarak 1936'da ilk Türk uçağını (N.U.D) yaptı.
Karabük'te demir ve çelik fabrikasını kurdu.
İlk yerli paraşütü yaptı.
Sivas'ta çimento fabrikası kurdu.
Çok partili rejimdeki ilk muhalefet partisi olan "Millî Kal-
kınma Partisi”ni kurdu.
Pilot yetiştirmek amacıyla Divriği'de "Gök Okulu"nu kur-
1954'de Demokrat Partiden Sivas milletvekili olarak Bü-
yük Millet Meclisine girdi.
VECİHİ HÜRKUŞ
1896 - 1969 yılları arasında yaşayan
askeri pilot, uçak imalatçısı ve uçak
mühendisidir. Yaptığı çalışmalar ise
şunlardır:
l. Dünya Savaşı ve Kurtuluş Sa-
vaşl'nda "Astsubay Pilot" olarak
görev aldı.
1932'de Türkiye'nin İlk sivil uçuş
okulunu (Vecihi Sivil Uçak Oku-
lu) İstanbul Kadıköy'de açtı.
Tayyare Onarım ve Türk Motor Anonim Şirketinde (TOM-
TAŞ) şet pilot olarak görev yaptı.
K-6, V-14 ve V-15 adında uçaklar üretti.
Türkiye'nin ilk sivil hava yolu şirketi olan 'Hürkuş Hava
Yolları"nı kurdu,
