Xyeze Temasına Geç Turkuaz Temaya Geç Yeşil Temaya Geç Siyah Temaya Geç Kırmızı Temaya Geç Sarı Temaya Geç Mor Temaya Geç

BEDEN DİLİ ÖDEV


Levent [Taksim,Istanbul,Turkey] / Halkla İlişkiler / 1057 kez indirildi
içindekiler önsöz 1 teşekkür 3 ı. bölüm 4 1.1. problem durumu 4 1.1.1. iletişim kavramı ve tanımı 4 1.1.1.1.iletişimin temel amacı 6 1.1.1.2. toplumsal ve kültürel sistemler ve iletişim işlevleri 8 1.1.1.3. temel iletişim süreçleri 9 1.1.1.4. bir iletişim modeli 10 1.1.1.5. kişiler arası iletişim 11 1.1.1.6. sözlü iletişim 14 1.1.1.6.1. karşımızdakini dinlemek 14 1.1.1.7. yazılı iletişim 15 1.1.1.8. sözsüz iletişim 16 1.1.1.8.1. sözsüz iletişimin işlevi 16 1.1.1.8.2. beden dili 17 1.1.1.8.2.1. bölgeler 20 1.1.1.8.2.1.1. kişisel alan 20 1.1.1.8.2.1.1.1 bölge mesafeleri 21 1.1.1.8.2.1.1.1. bölge mesafelerini etkileyen kültürel faktörler 24 1.1.1.8.2.1.1.2. bölge ve mülkiyet 24 1.1.1.8.2.1.1.3. şehir ve kırsal alan mekansal bölgeleri 25 1.1.1.8.2.2. avuç hareketleri 26 1.1.1.8.2.2.1. açıklık ve dürüstlük 26 1.1.1.8.2.2.2. avuçların kandırmak amacıyla bilerek kullanılması 27 1.1.1.8.2.2.3. avuç gücü 27 1.1.1.8.2.2.3. el ve kol hareketleri 28 1.1.1.8.2.2.3.1. el hareketleri 28 1.1.1.8.2.2.3.1.1. elleri ovuşturmak 28 1.1.1.8.2.2.3.1.2. başparmağm parmağa sürtülmesi 29 1.1.1.8.2.2.3.1.3. kenetlenmiş e1ler 29 1.1.1.8.2.2.3.1.4. el sıkma türleri 29 1.1.1.8.2.2.3.1.4.1. pehlivanlar 30 1.1.1.8.2.2.3.1.4.2. süs köpekleri 30 1.1.1.8.2.2.3.1.4.3. iş bitiriciler 30 1.1.1.8.2.2.3.1.4.4. eller ve parmaklar 31 1.1.1.8.2.2.3.1.4.5. küçük el hareketleri ile anlattıklarımız 32 1.1.1.8.2.2.3.1.4.5.1 “gel” hareketinin türkiye'de algılanışı 33 1.1.1.8.2.2.3.1.4.6. kültürel ve sosyal farklar 33 1.1.1.8.2.2.3.2. kol hareketleri 34 1.1.1.8.2.2.3.2.1. kol kavuşturma engeli 34 1.1.1.8.2.2.3.2.1.1. bir araştırma 35 1.1.1.8.2.2.3.2.2. gizli (örtük) kol kavuşturma engelleri 36 1.1.1.8.2.2.3.2.3. diğer saklanma davranışları 37 1.1.1.8.2.2.4. bacakların kullanılışı 38 1.1.1.8.2.4.1. bacak bacak üstüne atmak 38 1.1.1.8.2.4.2. keşfedilmiş bir davranış 38 1.1.1.8.2.4.3. alışılmış durum 39 1.1.1.8.2.4.4. ''dört'' durumu 39 1.1.1.8.2.4.5. ayakları kavuşturmak 40 1.1.1.8.2.4.6. açılma süreci 40 1.1.1.8.2.4.6.1. savunmada mı üşümüş mü? 41 1.1.1.8.2.4.7. bilek kilitleme hareketi 41 1.1.1.8.2.2.5. başhareketleri 43 1.1.1.8.2.5.1. temel baş pozisyonları 43 1.1.1.8.2.5.2. her iki el de başın arkasında 44 1.1.1.8.2.2.6. göz işaretleri 44 1.1.1.8.2.6.1. bakışlarla ilgili davranışlar 45 1.1.1.8.2.6.1.1. iş bakışı 46 1.1.1.8.2.6.1.2. sosyal bakış 46 1.1.1.8.2.6.1.3. mahrem bakış 47 1.1.1.8.2.6.1.4. yan bakış 47 1.1.1.8.2.6.1.5. gözle dışarıda bırakma hareketi 47 1.1.1.8.2.2.7. oturma biçimleri 47 1.1.1.8.2.7.1. kaplanan alan 48 1.1.1.8.2.7.2. beden duruşu (postür) 48 1.1.1.8.2.7.2.1. bacak ve ayakların kullanılışı 49 1.1.1.8.2.7.3. seçilen yer 50 1.1.1.8.2.7.4. oturma düzeni 51 1.1.1.8.2.7.4.1. karşı karşıya oturmak 52 1.1.1.8.2.7.4.2. 90°lik açıyla oturmak 52 1.1.1.8.2.7.4.3. yan yana oturmak 53 1.1.1.8.2.7.4.4. çapraz oturmak 53 1.1.1.8.2.2.8. cinsel sinyaller ve ilgi işaretleri 53 1.1.1.8.2.8.1. kur davranışları 54 1.1.1.8.2.8.1.1. ilgi aşamaları 54 1.1.1.8.2.8.1.2. ilk dakikaların önemi 55 1.1.1.8.2.8.1.3. sahiplenme 55 1.1.1.8.2.8.1.4. kadınlarda kur yapma davranışları daha baskın 55 1.1.1.8.2.8.2. erkeklere özgü kur davranışları 56 1.1.1.8.2.8.3. kadınlara özgü kur davranışları 57 1.1.1.8.2.2.9. yalan, samimiyetsizlik, şüphe ve tereddüt 59 1.1.1.8.2.9.1. gerçek duyguların gizlenmesi 59 1.1.1.8.2.9.2. yalan çeşitleri 59 1.1.1.8.2.9.3. yalan işaretleri 60 1.1.1.8.2.9.4. işaretlerin geçerliliği 62 1.1.1.8.2.2.10. aksesuarlar 63 1.1.1.8.2.2.11. etkili bir ses geliştirme 65 1.1.1.8.2.11.1. ses kontrolü 66 1.1.1.8.2.11.2. sesin nitelikleri 67 1.1.1.8.2.11.3. sesinizi nasıl geliştirirsiniz? 69 1.2. problem cümlesi 70 1.3. alt problemler 70 1.4. önem 71 1.5. sınırlılıklar 71 1.6. tanımlar 71 ıı. bölüm 72 seçilen araştırmalar 72 ııı.bölüm 74 yöntem 74 evren 74 örneklem 74 araştırma modeli 75 bilgi çözümleme yöntemi 75 ıv. bölüm 75 bulgular ve yorum 76 cinsiyetlerine ilişkin veriler 76 beden dilinin etkinliğine ilişkin soruların frekans ve yüzde dağılımı ve yorumu 77 sorulara verilen frekans ve yüzde dağılımlarının yorumu 78 v. bölüm 104 sonuç 104 öğretimsel ortamlardaki beden dili örnekleri 107 öneriler 108 kaynakça 112 ekler 114 anket forumu 114   önsöz gün içinde tek kelime bile etmeden anlattığımız ve neredeyse her sözcüğe, kullandığımız her cümleye bilinçli ya da bilinçsiz bir şekilde simgesel kodlarla anlamlandırdığımız ve insanlarla kurduğumuz iletişim süreci içerisinde kullandığımız bir dilimiz daha var: beden dili. insanı diğer varlıklardan ayıran en önemli özellik simgesel kodları oluşturmanın yanında onları anlamlandırabilmesi ve bunu değişik iletişim araçlarını kullanarak istediklerini, duygu ve düşüncelerini diğer insanlara aktarabilmesidir. sözsüz iletişim en önemli bölümünü oluşturan görsel kodların kullanımı iletişim tarihi kadar eskidir. insanoğlu sözlü ve yazılı iletişim araçlarının yanında, bedeni ile kendi yaşadığı duygu ve coşkuyu, sevinci ve hüznü yansıtarak iletişim kurmaktadır. öğretmeninizle konuşurken, yöneticinizin odasında, bir otobüs durağında ve örneklerini daha çoğaltabileceğimiz, bulunduğumuz bir çok yerde, insanlarla etkileşim de bulunduğumuz her an içinde bilinçli ya da bilinçsiz olarak karşımızdaki insanlarla, sözel olarak kendimizi ifade etmenin ötesinde bedenimizi kullanarak iletişim kurarız. kişiler arası yüz yüze iletişimde mekan, ses tonlaması, jestler, mimikler, bedenimizin duruşu bizim iletişim çevremizi belirlememizde ve anlamanın ortaya konmasında her zaman iç in etkili olmuştur. karşımızdaki insanların içinde bulunduğu durumu anlayabileceğimiz ve insanoğlu tarafından kültürel farklılıklar olsa da aynı anlamları taşıyan( mutluluk, korku, kızgınlık, şaşkınlık vb.) duygusal bilgiyi dışa vurmamızı sağlayan temel hareketler olsa da, kullanılan beden dili açısından farklılık arz etmektedir. başka bir deyişle, her toplumun kültüründe kullandığı beden dili, kullanım biçimi o kültürün kendine özgüdür. bu güne kadar beden diline ilişkin yapılan araştırmalar yurt dışı kaynaklı olup kendi kültürlerine uygun bilgiler içermesine rağmen ülkemizde yüz ve beden ifadeleri ile ilgili ve kendi kültürümüzü yansıtan araştırmalar da yapılmıştır. beden dili bugün pek çok iş alanında da kullanılmakta en çok ta müşterilerle birebir ilişki kuran pazarlamacıların karşısındaki kişiyi anlaması gerekliliği şirket içerisinde beden dili ile ilgili eğitimler verilerek yetiştirildiği şirketlerin beden dili konusunda ne kadar önem verdiklerini göstermektedir. beden dili, sözsüz iletişim içinde kişiler arası iletişimde sözlü iletişimle birlikte etkin olan tamamlayıcı olmasıyla birlikte daha çok jest ve mimik kodları, vücudun duruşu vb. unsurlarla ilişkilerin belirlenmesinde ve duyguların ifade edilmesinde önemli bir yere sahiptir. yöneticisinden, esnafından, öğretmeninden öğrencisine, annesinden çocuğuna, iletişim süreci içerisinde beden dilinin önemli rol oynadığını düşünüyorum. bu nedenle “ abant izzet baysal üniversitesi akçakoca turizm işletmeciliği ve otelcilik yüksek okulu öğrencilerinin iletişim süreci içerisinde beden dilinin etkinliğine ilişkin uygulamalı bir araştırma”nın birinci bölümünde iletişim, iletişimin temel amacı, toplumsal ve kültürel sistemler içinde iletişimin işlevi, kişiler arası iletişim ve iletişim çeşitleri, beden dili konusun içinde bölgeler, avuç hareketleri, el ve kol hareketleri, bacakların kullanılışı, baş hareketleri, göz işaretleri, oturma biçimler, cinsel sinyaller ve ilgi işaretleri, yalan, samimiyetsizlik, şüphe ve tereddüt, aksesuarlar, etkili bir ses geliştirme başlıkları altında bedenimizin dilini şekillerle destekleyerek açıklamaya çalıştım. ikinci bölümde araştırmamla ilgili bu güne kadar yapılan araştırmalara yer verdim. üçüncü bölümde araştırmanın yöntemi, evren ve örnekleri, araştırmanın modeli ve elde edilen verilerin çözümleme yöntemiyle ilgili bilgilere yer verdim. ıv. bölümde alt problemlere ait bulgular ve yoruma yer verdim. v. bölümde ise örneklerden elde edilen verilere dayanarak çözümleme aşaması sonrasında ortaya çıkan sonuçlar ve etkin bir iletişim süreci içerisinde beden dilinin kullanımına ilişkin öneriler verilmiştir. bu bilgiler ışığında yaşadığımız hayat içinde etkin, çatışmasız bir iletişim süreci gerçekleştirirken bedeninizin söylediklerini de dikkate alarak mutluluğu yakalamanız dileklerimle. 05.05.2002 akçakoca                 teşekkür bu araştırmayı ben yaptım. ama şunu da unutmamak gerekir hiçbir araştırma araştırmacının tek başına ortaya çıkardığı bilgiler yığını değildir ve öğrendiklerimizin tümü başkalarından öğrendiklerimizdir. öncelikle ilk öğretmenlerim olan annem şefika evkaralı ve babam kamil evkaralı’ya teşekkür etmek istiyorum. bu araştırmayı ortaya koymam süreci içinde araştırmacı ruhumu keşfetmemi sağlayan, araştırma yapmayı bana öğreten değerli hocam yrd.doç.dr. ayhan ural’a, bilgilerini benimle paylaşmaktan hiç çekinmeyen, bilgilerinin ışığında yolumu aydınlatan, sorularıyla araştırmama yön veren, en yoğun dönemlerinde bile bana vakit ayıran araş. gör. elbeyi pelit’e, araş. gör. emrah özkul’a ve araş. gör. selma gültekin’e teşekkür etmek istiyorum. ayrıca bu araştırmamda öğrendiklerimi kendimde gözlemlememe izin veren ben’e, gözlemlediğim bütün insanlara, emeği geçen herkese teşekkür etmek istiyorum. araştırmam boyunca, sorularımı sıkılmadan cevaplayan, araştırma yapmak ve bilimselliğin içerisinde araştırmamı ortaya koymak için bilgisini benimle paylaşan, daha iyinin en kalitelisine ulaştırmak adına araştırmacı yönümü geliştirmem adına duygularıyla değil mantığıyla yaklaşan ve beni yetiştiren, bildiklerimle ben olmayı öğrettiği kadar paylaşmakla anlam kazanmasını sağlamamı öğreten değerli hocam, danışmanım öğr. gör. ibrahim kılıç’a teşekkür etmek istiyorum. “ben yokum, biz’i sizlerden öğrendim. şimdi sizlerde her bir ben ile biziz.” baki evkaralı 05.05.2002 akçakoca         ı. bölüm bu bölümde araştırmaya ilişkin problem durumu, alt problemler, önem, sınırlılıklar yer almaktadır. 1.1. problem durumu 1.1.1. iletişim kavramı ve tanımı yakın zamanlara kadar, dilimize fransızca’dan ve fransızca söylenişi ile geçen komünikasyon (communication) sözcüğü ile birlikte ve aynı anlamı karşılamak için haberleşme kavramı kullanılıyordu. günümüzde kullanımı yaygınlaşan iletişim sözcüğü ise haberleşmeyi de içeren daha geniş kapsamlı bir ileti alışverişi anlayışı yansıtmaktadır.fransızca ve ingilizce’de yazılışı aynı, söylenişi ayrı communication kavramı latince’deki communicatio sözcüğünün karşıtıdır. sözcüğün 14. yüzyıl fransızca’sında, ticaretin(merkantilizmin) geliştiği dönemde ticaret ve ilişkiler karşılığında kullanılması, belli bir dönemdeki etkinliklerin sözcüklere yükledikleri anlamlar açısından ilginç bir örnektir. communication’un kökeninde ve latince’deki communis kavramı bulunmaktadır. birçok kişiye ya da nesneye ait olan ve ortaklaşa yapılan anlamlardaki bu kavramlardan hareketle iletişim sözcüğünün özünde, yalın bir ileti alışverişinden çok toplumsal nitelikli bir etkileşimi, değiş tokuşu ve paylaşımı içerdiğini s öyleyebiliriz. “ birisiyle iletişim kurmak”; “bir haberin, bir bilginin iletilmesi”; “çağımız iletişim çağıdır”; “bir dosyanın, belgenin iletilmesini istemek”; “kitle iletişim araçları, dünyayı küçük bir köye dönüştürdü”; “insan-makine iletişimi”; “sistemler arası iletişim”; “iletişim sistemler”; “hayvanlarda iletişim özellikleri” iletişim kavramının kullanımında akla gelebilecek pek çok örnekten yalnızca birkaçıdır.düşünce ve görüşlerin sözlü olarak karşılıklı alışverişidir. başka bir tanıma göre; bizim başkalarını başkalarının da bizi anlaması süreci olarak tanımlanmaktadır. doğan cüceloğlu ise; “iletişim iki birim arasında bir biriyle ilişkili mesaj alışverişidir” şeklinde açıklamıştır. birim kelimesi insanı, hayvanı ya da makineleri kapsamaktadır. iletişim sadece insana özgü bir olay değildir. (http://abone.turk.net/elibal/yazim/iletisim.htm)iletişim kavramı o denli değişik alanlarda kullanılıyor ki, birbirinden çok ayrı anlamları yükleniyor. yazılı kaynakların taranması yöntemiyl e yapılan bir araştırmada sözcüğün 4560 kullanımı derlenmiş ve daha sonra 15 anlamı belirlenmiştir.düşüncenin sözel olarak(konuşma ile) karşılıklı değiş tokuşu; ·   iki kişinin birbirini anlaması, insanın karşısındakine kendisini anlatabilmesi; ·   organizma düzeyinde bile olsa ortak davranışa olanak veren etkileşim; ·   bireyde benlikle ilgili olarak belirsizliğin azaltılması; ·   duyguların, düşüncelerin, bilgi ve becerilerin aktarılma süreci; ·   bir kişi ya da bir şeyin başka bir kişiye/bir şeye içinden aktarımla, değiş-tokuşla dönüşme değişme süreci; ·   yaşayan bir evrenin parçalarının ilintilenmesi, bağlantılarının kurulması süreci; ·   bir kişinin tekelinde olanın başkalarıyla paylaştırılması, başkalarına da aktarılması süreci; ·   askeri dilde iletişim(komutun) iletiyi gönderilmesi ile ilgili araç, usul ve teknikler; ·   iletiyi alanın belleğinin, iletiyi gönderenin beklentisine uygun yanıt verecek şekilde uyarılması; ·   organizmanın ortamdaki uyarıya verdiği fark edilir yanıt, ortamdaki değişime uyarlanma yanıtı; bu yanıtla diğerini etkileme; ·   kaynaktan çıktıktan sonra iletiyi alan için bir uyaran olan davranış; ·   kaynağın karşı tarafı etkilemeyi amaçlayan davranışı; ·   belli bir konumdan, yapıdan bir diğerine geçiş süreci; ·   güç(iktidar) kaynağı olarak kullanılan mekanizma. bu çok değişik anlamlardaki kullanımına karşın “iletişim”deyince akla ilk gelen genellikle insanlar arası iletişim ve bu amaçla kullanılan araçlardır. nitekim türk dil kurumu sözlüğünde de iletişim: “1. duygu, düşünce ya da bilgilerin usa gelebilecek her türlü yolla başkalarına aktarılması, bildirişim, haberleşme(.) 2. telefon, telgraf, televizyon, radyo gibi aygıtlardan yararlanarak yürütülen bilgi alış verişi, bildirişim, haberleşme.” olarak tanımlanmaktadır. bununla birlikte, sözcüğün sibernetikte olduğu gibi, cansız ve çalışan sistemlerdeki öğeler arası etkileşim için kullanılmasını bir yana bırakırsak da, canlılar dünyasındaki etkileşim için kullanıldığını göz ardı edemeyiz. çünkü, canlılar içinde ileti alışverişi anlamında iletişim kurma yetisine, becerisine sahip tek tür insan değildir. ancak canlılar içinde yalnız insan simge(sembol) yaratma özelliğine sahiptir. bu özelliği ile başkalarına yalnız duygularını belirtme değil, düşünce ve bilgilerini de biriktirip aktarma olanağına sahiptir. böylece, çevresinde bulunamayan nesneler, olay ve olgular ya da nesnel varlığı olmayan duygu ve düşünceler hakkında ileti alışverişinde bulunabildiği gibi, geçmişte olmuş bitmişler ya da gelecekte olabilecekler konusunda da iletişimi gerçekleştirebilir. ayrıca, yine bu özelliği sayesinde iletilerini değişik mekanlara ulaştırabilir. örneğin, doyduğunu belirtmek için “doydum” der ya da elini ağzının hizasına getiri; “güneşi” göstermeden de resmini çizerek, adını söyleyerek, yazarak güneşle ilgili ileti aktarabilir; “güzellik” için heykel, resim yapabilir, şiir yazabilir; “savaşa çağrı” için ok, mektup gönderebilir. bu nedenle insan iletişimini, anlamlarında uzlaşılmış simgeler aracılığı ile bilgilerin, düşüncelerin, duyguların biriktirilip aktarılmasının ve alışverişinin hem ortak hem de değişik zaman ve mekan boyutlarında gerçekleştirilmesi, olarak tanımlayabiliriz(zıllıoğlu, 1993: s.3-7.) 1.1.1.1.iletişimin temel amacı kuşkusuz, bütün insanlar her iletişim eyleminde bilgilenmek, ikna etmek, bilgilendirmek, yönetmek, eğlenmek vb. bir dizi nedeni ve amacı va5rdır. bu amaçların bir kısmı, karşılığını/ödülünü hemen elde etmek istediğimiz amaçlardır; bir kısmı uzun vadeli beklentilere dayanır. schramm, amaçlarla ilgili beklentileri “gecikmeden ödüllendirilme”ye ve “sonradan ödüllendirme”ye yönelik beklentileri olarak sınıflandırır. iletişimde bulunanlar bazı iletileri daha üretirken ya da aktarırken ödüllenmiş olurlar. örneğin, ozanın şiir yazarken, müzisyenin beste yaparken ya da konser verirken, öğretmenin ders anlatırken, yöneticinin bir toplantıda yeni iş projelerini açıklarken aldıkları keyif ve bunun hedef aldıkları kişilerce de paylaşılacağını ummaları gecikmeden ödüllendirme beklentisi ile ilgilidir. buna karşılık ozanın yada yayınevi yetkililerinin şiirlerin beğenilip satışı artıracağını, öğretmenin mesleki becerisinden ötürü ilerde övgü ile anılacağını ya da meslektaşları tarafından taktir edil eceğini, yöneticinin yeni projeleri kabul ettirip işinde daha üst bir konuma ya da gelire kavuşacağını umması, iletişimde geleceğe yönelik bir yatırımın, başka deyişle sonradan ödüllendirme beklentisinin örneklerini oluştururlar. böyle, iletişim amaçları, karşılığı hemen beklendiğinde “tüketime” yönelik; daha sonraki ödüllendirmeler hedeflendiğinde”araçsal”olarak ayırt edilebilir.beklentilerin zamansal boyutu ne olursa olsun, bireylere göre amaçları çok çeşitli olan iletişimin temel bir amacından söz edilebilir mi? bu soruya yanıt verebilmek için, insanın doğumundan başlayan iletişim yaşantılarına kısaca değinmek yaralı olacaktır.yeni doğan bir bebek kendi başına hiçbir şeyi yapamaz. ne kendi, ne de başkalarının davranışları ne de fiziksel çevresi üzerinde herhangi bir denetimi, amaçlı olarak etkileme gücü yoktur. kısa bir süre sonra fizyolojik bazı becerileri gelişir, başını, kollarını ve ayaklarını isteyerek oynatmaya başlar. sonra çıkardığı seslerle çevresinde istendik davranışlar yaratabildiğini gözler ve bunu kullanır. bir yaş civarında istediği şeylere uzanır, istemediklerinden uzaklaşır. böylece, çevresini belirlemeye ve etkilemeye başlar. yürütme becerisini kazanması bu yönde temel bir adımdır.daha sonra konuşmayı öğrenir. önce sözcüklerle, sonra tümcelerle derdini anlatmayı, istediklerini belirtmeyi becerir. bu, aynı zamanda konuşma yoluyla çevresinde daha fazla etkin olabildiğinin bilincine varması demektir. başka deyişle deneme yanılma ve taklit yoluyla çıkardığı ve başkalarınca anlamı olan seslerin önceki sesçil ve sessiz davranışlarından daha etkili olduğunun kavrar. bir kez konuştuktan sonra durmadan soru sorar, bu sorulara aldığı yanıtlarla canlı ve cansız çevresini tanımlamayı ve anlamlandırmayı sürdürür. okulda, yeni bilgilerle birlikte, belli bir biçimde akıl yürütmeyi öğrenir. genişleyen çevresinde diğer insanları tanır, değerlendirir, yargılar; fizik çevresi ile ilgili görüşleri genişler, biçimlenir. bu arada kendisi hakkındaki düşünceleri ve değerlendirmeleri de önem ve yoğunluk kazanır. gençlik ve yetişkinlik çağlarında yaşadığı ortama, koşullara ve içine girdiği ilişkilere göre belirlenen çevresiyle etkileşimde bulunur ve bu durum yaşamı boyunca sürüp gider. bütün bunlar iletişim yaşantılarıdır. bu yaşantılarla birey emir vermeyi/almayı, başkalarından istemeyi/onların isteklerine yanıt vermeyi öğrenir, olgular ve olaylar hakkında ve bunların nasıl gerçekleştikleri, bozuldukları/geliştikleri, değiştikleri hakkında az/çok bilgilenir. insan bunca zahmetli, doyum verdiği kadar hatta belki de ondan daha çok sıkıntılı ve üzücü ilişki ve iletişim yaşantısına neden katlanır ve bunları sürekli çoğaltmaya çalışır? ek olarak neden bu konulara ilişkin düşüncelerini, bilgilerini genişletip derinleştirmeye uğraşır? berlo’ya göre”amaçlı olarak etkilemek, değiştirmek için iletişim kurarız”. böylece, birey için iletişimin temel amacı, kendisi ile çevre arasında başlangıçta kendisi yeniden olumsuz olan ilişkiyi etkileyebilmek, yönlendirebilmek, eş deyişle, dış güçlerin hedefi olmak yerine, kendisini güçlü kılabilmeyi sağlayabilmektir. bu bağlamda iletişim, insanın çevresi ve kendi yaşamı üzerinde etkin ve belirleyici olabilme çabasını yansıtır. bireyin bu çabasının ardında başkalarından hemen ya da sonraki bir zamanda kendi isteklerine uygun yanıtlar, tepkiler alabilme beklentisi yatar. bu beklentimizin bilincinde olup olmamamız ya da geçmişte kurduğumuz iletişimlerdeki temel amacımızı anımsayıp anımsamamamız önemli değildir. çocukluğumuzdan beri gözlemlerimiz ve uygulamalarımız bize sözel ve sözel olmayan iletişim kodlarını kullanarak çevre üzerinde etkili olunabileceğini öğrettiği için bu konuda alışkanlık kazanırız. kısaca iletişimin kişi açısından özel amaçları ne olursa olsun, temeldeki amacı ç evre üzerinde etkin olmak, başkalarında davranış, tutum geliştirmek ve değiştirmektir. (zıllıoğlu, 1993: s.9-13.) 1.1.1.2. toplumsal ve kültürel sistemler ve iletişim işlevleri iletişimle toplumsal kültürel sistemler arasındaki ilişki karşılıklıdır. iletişim toplumsal/kültürel sistemleri yeniden üretimi ve değişiminde rol oynadığı gibi toplumsal/kültürel sistemlerde iletişim sistemlerini ve bireylerin ilişkilerini belirler. bunun yanında iletişim toplumsal/kültürel sistemler hakkında bilgi vererek bireylerin iletişim davranışlarında öngörü sağlar.iletişim bir aktarma ve paylaşma süreci olduğu kadar bazı kişi ve grupların başkaları üzerinde güç kazanmasında da rol oynar.iletişimin işlevleri psikolojik ve toplumsal işlevler olarak sınıflandırılabilir. psikolojik işlevler: ben merkezli; araçsal; oyun ve benliğin geliştirilmesidir. toplumsal işlevler ise haberdar etme; eşgüdüm; kuşaklar arası aktarma ve eğlence işlevleridir. bireysel iletişimde toplumsal boyuttaki iletişime geçişte üç aşamadan söz edilebilir. birincisi küçük gruplar içinde bireylerin gerçekleştirdiği iletişim; ikincisi bu iletişimlerin zamanda ve mekanda birbirine eklendiği aşama; ikinci aşamada ki iletişimlerin kitle iletişim boyutunda genişlediği aşamadır. (zıllıoğlu, 1993: s.89.) 1.1.1.3. temel iletişim süreçleri iletişim bir süreç içerisinde gerçekleşen bir olaydır. bu süreç içerisinde kod, kodlama, kod açma, yorumlama, geri iletişim yer almaktadır. ( cüceloğlu, 1992: s.72-78) a- kod: mesajın işaret haline dönüşmesinde kullanılan simgeler ve bunlar arasındaki ilişkileri düzenleyen kuralların tümüne kod adı verilir. şu anda bu yazıyı türkçe kod kullanarak yazıyorum. karşılıklı konuşurken aynı anda değişik kodlar kullanılır. yüz ifadesi, söyleyiş tarzı, el ve kolların hareketleri de ayrı ayrı kodlar aktaran mesajlardır. b- kodlama: mesajın içeriğinin kod simgelerine dönüştürülmesine kodlama denir. belirli bir niyet ya da duygunun değişik kodlarla ifade edilebileceğini yukarıda belirtmiştik. örneğin kızgınlık duygusu kullanılan kelimelerle, söylenilen kelimelerle ifade edilebileceği gibi kişinin yüz ifadesiyle de belirtilebilir. c- kod açma: kodlanarak gelen mesajın içeriğini yeniden elde etmek için yapılan çözümleme sürecine kod açma denir. d- yorumlama: yorumlama yeniden bir değerlendirmeyi gerektirir. kod açılarak elde edilen mesajın içeriğine, o andaki bütün ilişkiler ve koşullar çerçevesi içinde yeniden anlam verilmesine yorumlama denmektedir. bazı durumlarda kod açılarak elde edilen anlamla yorumlama sonucunda elde edilen anlam arasında pek bir fark yoktur. bazen de tamamen farklı bir yorumlama yapılabilir. bazen bizim söylemek istediğimiz şeyle karşıdakinin anladığı arasında farklılıklar meydana gelebilir. e-geri iletim: kaynak birimin gönderdiği mesaja karşılık hedef birimin gönderdiği cevaba geri iletim adı verilir. f- kişinin kendisinin gönderdiği mesajı kendisinin alması sürecine kendine geri iletim adı verilir. eğer kişi kendi söylediklerini duyamaz ise 3-4 dakikadan fazla konuşamaz. 1.1.1.4. bir iletişim modeli konuşan iki kişiden birisi kaynak diğeri de hedef birimi oluşturur. bu iki birim arasında mesajın gidip geleceği kanallar vardır. örnekte kaynak ve hedef birim insan olduğundan birimler yapı ve işlev olarak birbirlerine benzerler. her birimde merkez, gönderici ve alıcı vardır. iletişim modelindeki öğeler ve süreçler ise şunlardır. 1- kaynak ve hedef birimler 2- kanal 3- iletişim ortamı bunlara yakından göz atmak gerekirse; 1-kaynak ve hedef birimler: ·   merkez: gönderilecek mesajların içeriğinin (duygu, düşünce, niyet, güdü, eylem vb. ) oluştuğu ve gönderilmek üzere seçildiği bölümdür. ·  gönderici: merkezdeki içeriği sözlü ya da sözsüz işaretler haline dönüştürerek kanala bırakan öğedir. bedenin hareketleri ve duruşu mesaj niteliği taşıdığından tüm beden bir gönderici olarak çalışır. ·  alıcı: işaret biçimine dönüşmüş olarak kanaldan gelen mesajları alan ve merkeze aktaran öğedir. 2- kanal: kaynak ve hedef birimler arasında yer alan ve işaret haline dönüşmüş mesajın gitmesine olanak sağlayan yola, geçide kanal adı verilir. bilindiği gibi telefonla sadece işitsel kanalla iletişim kurulabilir. karşımızdakinin yüz ifadesini göremeyiz. buna karşılık yüz yüze iletişimde aynı anda birden fazla iletişim kanalı ile iletişim kurarız. iletişimde kullanılan kanal sayısı arttıkça iletişimin etkisi de o derecede artar. işaret mesajın göndericiden geçtikten sonra temsil edildiği fiziksel biçim. şu anda burada yazılan kelimeler fiziksel işaretlerden meydana gelmektedir. ·   çıktı: kaynak birimin gönderdiği işaretlerin tümüne çıktı adı verilir. ·   girdi: hedef birimin alıcısının yakaladığı işaretlerin tümüne girdi adı verilir. ·   gürültü: kaynak birimin gönderdiği mesaj ile hedef birimin aldığı mesaj arasında fark varsa bu farka gürültü denir. 3- iletişim ortamı: iletişim sürecinin etkileyebilecek nitelikleri olan ve iletişim durumu içinde bulunan kişi nesne ve olayların tümüne iletişim ortamı denir. burada bir noktaya değinmekte fayda vardır. algılamanın kalitesi de iletişimde çok önemli rol oynar. örneğin karşısındaki kişi ile iletişimde bulunan bir insan kendisinin ve karşısındakinin psikolojik fiziksel ve sosyal düzeyde durumlarının bilincinde bulunmaya özen gösteren ve algıladığı durumların sayısını ve kalitesini arttıran insanın insan ilişkilerinde daha başarılı olabileceğini söyleyebiliriz. bir de şöyle bir durum söz konusudur; insanın bir algılama kapasitesi vardır ve bunun ötesinde her şey kendisine anlamsız gelecektir. 1.1.1.5. kişiler arası iletişim iki kişi arasında yüz yüze gerçekleşen iletişim. kişiler arası iletişim genellikle kendiliğinden ve teklifsizdir. iletişimi gerçekleştirenler birbirlerinde sürekli geri bildirim alırlar. roller görece esnektir. çünkü taraflar nöbetleşe gönderici ve alıcı olarak iletişimde bulunurlar. bu iletişimin gerçekleşmesi sırasında bireyler genellikle aynı fiziksel ortam içerisinde bulunurlar(mutlu, 1994: s.132). gelişen teknolojiyle beraber kişiler telefon ve chat gibi iletişim alanındaki teknolojiden yararlanarak iletişim kurmaktadır. kişiler arası iletişimi bir şema ile gösterecek olursak; iletişim birey a'dan birey b'ye olduğu gibi aynı şekilde birey b'den birey a'ya doğru da olabilir(usluata , 1991:s.47) burada bireyler arasında sürekli bir geribildirim gerçekleşmektedir. geribildirimin olmadığı takdirde iletişim gerçekleşmez, iletim gerçekleşir. iletişim çift taraflı iletim ise tek taraflıdır. kişiler arası iletişimin diğer bir tanımına göre de başkalarını tartıp, varılan yargıya göre davranma sanatıdır(usluata , 1991:s.48)başka bir tanıma göre de kişiler arası iletişim(dökmen, s.23) kaynağını ve hedefini insanların oluşturduğu iletişimdir. karşılıklı iletişimde bulunan kişiler, bilgi-sembol üreterek, bunları birbirlerine aktararak ve yorumlayarak iletişimi sürdürürler. bazı araştırmalara göre ise her türlü iletişimi kişiler arası iletişim saymamak lazımdır. yapılan bir araştırmaya göre bir iletişimin kişiler arası iletişim sayılabilmesi için 3 şart aranır 1. yüz yüze olması 2. katılımcılar arasında bir mesaj alışverişinin olması 3. söz konusu iletişim sözlü veya sözsüz nitelikte olmasıdır. örneğin yazışmalar kişiler arası iletişim sayılmaz. bu çok sayıda tanımın buluştuğu nokta kişiler arası iletişimin psikolojik nitelikli bir bilgi alışverişi olduğudur. bu arada bir noktayı belirtmekte yarar var; sadece sosyal roller arasında kurulan ilişkiler kişiler arası iletişim değildir. kişiler arası iletişimin olması için mutlaka o sosyal rolün dışına çıkılmalıdır. örneğin hoca ile öğrenci arasındaki iletişim sadece derse yönelikse bu kişiler arası iletişim değildir. ne zaman ki dersin dışına çıkılıp kişisel konulara girilince o zaman kişiler arası iletişim gerçekleşmiş oluyor. yine bir tanıma göre de kişiler arası iletişim (usluata, s.52)kişileri başkalarından ayıran özellikler, kişisel tutumlar, düşünceler, beğeniler belirlenecek biçimde bir bilgi alışverişi yapıldığında gerçekleşmektedir. kişiler arası iletişimin en karmaşık aracı olan konuşma; bilgi aktarma, başkalarının davranışlarını yönlendirmeyle, buyruklarla , kimi kez şakayla, kimi kez saldırgan kırıcı sözlerle karşıdakini etkilemek için kullanılır. kişiler arası iletişim kendini iki şekilde gösterir. sözlü ve sözsüz. sözlü iletişimde konuşma en önemli yeri tutarken sözsüz iletişimde ise , yüz anlamları, göz hareketleri, bedenin duruşu, giyinmeyi , sesin özelliklerini içeren bu iletişim beden dili olarak bilinir( usluata, s.54) kişinin bedensel duruşu kişinin içinde bulunduğu duygusal durumu açıklayabilir. örneğin , kızgınlık, ilgisizlik , utanma, kararsızlık vb(usluata, s.55) grup iletişimi de kişiler arası iletişimi etkileyen önemli bir faktördür. örneğin aile bir gruptur ve bu grubun içerisinde kişiler arası iletişim gerçekleşmektedir. grup içerisinde de alt gruplar oluşabilir ve de bunlar daha çok daha derin ilişki içerisinde olabilirler(arkonaç, s.25) aynı grubun üyesi olan kişiler arasında mutlaka iyi ilişkilerin olması beklenemez. örneğin sizinle aynı siyasal görüşte olanların oluşturduğu grubun içerisinde hoşlanmadığınız ve iletişim kurmak istemediğiniz kişiler olabileceği gibi sizin karşıt olduğunuz grup içerisinde yer alan fakat çok hoşlandığınız ve iletişim kurmak istediğiniz insanlar da olabilir. karşıdaki insanla iletişim kurmaya nasıl başlanılacağı, iletişimin sürdürülüp sürdürülmeyeceğine karar vermeden önce diğer kişinin tutumlarının duygularının kişilik yapısının hakkında bilgi sahibi olunması başarılı bir iletişim için gereken unsurlardandır. aksi takdirde şakacı bir insana çok ciddi davranırsanız başarısız sonuçlar elde etmiş olursunuz ve o kişiyle iletişimi sürdürmekte büyük güçlüklerle karşılaşabilirsiniz. bir insanın diğer bir insanla iletişime geçmesinin sayılamayacak kadar çok nedeni olduğu söylenebilir. insanlar genellikle bir ihtiyacını karşılamak için iletişimde bulunurlar. bunun yanında şu nedenlerin de iletişim kurmada etkili olduğu söylenebilir: 1. tanıma: insanlar daha önceden tanıdığı kişilerle daha kolay iletişimde bulunurlar. 2. çekici bulma: insanın içerisinde çekici bulduğu kişiye karşı daha çok iletişim kurma isteği olduğu söylenilebilir. 3. zorunluluk: bazen bazı işlerimizi görmek için bazı insanlarla iletişim kurmak zorunluluğu doğar. örneğin kütüphaneden kitap ödünç almak isteyen bir insanın zorunlu olarak kütüphane çalışanları ile iletişim kurması gerekebilir. 4. benzer özelliklere sahip olma: ilgi alanları birbirine yakın olan insanların daha kolay iletişim kurdukları söylenebilir. örneğin aynı futbol takımının taraftarı olan insanlar daha kolay iletişime geçebilirler. 1.1.1.6. sözlü iletişim iletişimimizin en temel kodunu oluşturan(konuşma) dilinin doğası ve kaynağı antik yunan felsefesinden beri yoğun tartışmaların odağını oluşturmuştur. günümüzde benimsenebilecek görüş dilin bir simge sistemi, kod olduğu görüşüdür.dil toplumsal ve kültürel bir etkinliktir. bu nedenle bir dilin yapısı ve sözcük dağarcığı kültürel sistemle yakından ilişkilidir. buna bağlı olarak ta bireylerin algılama biçimlerini etkiler. bir dil anlamlandırma haritası dile getirilmek istenen anlamlar için seçenekler sunduğu gibi, bu anlamları biçimlendirir ve sınıflandırır. dil kuralları ve dildeki deneyimlerin, sözcüklerin kullanılış sıklığı iletişimde artık bilgiyi sağlar. böylece ortak dil yaşantılarına sahip olanlar için iletişimde öngörüyü olanaklı kılar. dillerin kökeninin ortak olup olmadığı kesin olarak bilinmemekle birlikte, günümüzde konuşulan diller değişik dil aileleri içinde sınıflandırılırlar.dil, anlatım aracı olduğu kültürlerin mekandaki ve zamandaki farklılaşmasına farklı olarak değişir . ulusal diller uluslaşma ve sanayileşme süreçlerine koşut olarak ve yönetimin merkezleşmesinin sonucu olarak bir lehçenin diğerlerine egemen olmasıyla ortaya çıkmışlardır. ekonomik, siyasal açıdan güçlü olan bir ya da birkaç ülkenin dilin uluslararasında ortak bir anlaşma dili olması bir yana bırakılacak olursa, tüm uluslara ve kültürlere ortak evrensel dilin kullanımı-bazı öneri ve çabalara karşın-olanaklı görülmemektedir. (zıllıoğlu, 1993: s.145.) 1.1.1.6.1. karşımızdakini dinlemek itiraf edelim ki, birbirimizi her zaman dinlemeyiz. bunun sonucu, kimi zaman “ ben ne diyorum, sen ne diyorsun!” diye atışmaya kadar bile gidebilir. etkin iletişim kurabilmek için birinci temel beceri karşımızdakini dinlemektir. ve türlü türlü dinleme şekilleri vardır. örneğin: ·    görünüşte dinleme: dinlermiş gibi yapmak, aslında ne söyleyeceğimizi aklımızdan geçirmek gibi başka şeyler düşünmek. ·    savunmada dinleme: dinlerken söylenenler içinde bize yönelik bir eleştiri ya da saldırı olup olmadığını araştırmak. ·    seçerek dinleme: ilk önce görünüşte dinlemedeyken daha sonra ilgimizi çeken bir konudan söz edildiğinde kulak kesilmek. · tuzakçı dinleme: konuşanın sözlerine, bir açığını yakalayıp üzerine çullanmak amacıyla kulak vermek. ·    denetçi dinleme: kaşımızdakilerin bize nasıl tepki gösterdiğini ve istediğimiz sonucu alıp almadığımızı ölçmek için dikkat kesilmek. ·    nezaketen dinleme: dinlememek ayıp olduğu için dinlermiş gibi yapmak. ·  ürkek dinleme: karşınızdakini dinlemek istemediğimizi açıkça söyleyemediğimiz için dinleme pozu takınmak. ·  yaltaklanmacı dinleme: karşımızdakinin hoşuna gitmek için dinliyormuş izlenimi yaratmak(dicleli ve akkaya, s.44)    1.1.1.7. yazılı iletişim yazılı iletişim, insanın zaman ve mekandaki iletişim sınırlılıklarını genişletmede en etkin ilk iletişim biçimidir. uzaktan haberleşmede bilgi ve deneyimleri zamanda biriktirmede sözlü iletişime göre daha güvenilir bir yol olan yazı ile iletmenin kökeni mağara resimlerindendir.figüratif mağara resimlerini izleyen stilize çizimler bir tümceyi ya da tümce grubunu temsil eden bireşimli yazı kavramları dile getiren ideografik yazı, sesleri karşılayan simgelerden oluşan fonotik(alfabetik) yazı, yazı tarihinin bilinen ve genelde birbirini izleyen aşamaları sayılırlar. bu aşamalar aynı zamanda insanın simgesel düşüncesini geçirdiği değişimleri de yansıtır.ekonomik gereklerle ortaya çıkan yazı toplumsal/kültürel ilişki ve kuramlar üzerinde etkili olmuştur. buna karşılık bu kuramlarda yazının evrim ve yayılma süreçlerinin yönünü ve hızını belirlemişlerdir.avrupa da on beşinci yüzyılda matbaanın icadı ve yoğun kullanımı yazılı iletimin hızla çoğalmasının bilgi ve düşüncelerin yayılmasına neden olmuştur. ancak bu yayılmanın hızı okur yazarlık oranıyla belirlenmiştir. okur yazar olmama sorunu ise günümüzde de tümüyle ortadan kalkmış değildi. (zıllıoğlu, 1993: s.174.) 1.1.1.8. sözsüz iletişim iletişimimizin temel bir yönünü sözsüz iletişim oluşturur. başka deyişle, günlük yaşamda gerçekleştirilen başvurulan simgesel kodlar içinde sözsüz olanlar, anlam yaratma ve paylaşmada çoğu kez bilincinde olmaksızın, ama kaçınılmaz olarak sürekli kullanılırlar. bununla birlikte, sözsüz iletişimin bilimsel bir ilginin ve araştırmaların odağı haline gelmesi yeni sayılır.sözel ve yazılı dillerin iletişimin temel türleri sayıldığı, söz ve yazı sanatının yüceltildiği toplumlarda bu gecikme doğaldır. bunda, kişiler arası yüz yüze iletişimin konuşma ile başlayan bir olgu olduğu-yanlış- varsayımı da etkili olmuştur. kısaca, iletişimin doğası ile ilgili bu yanılgı, insanın işitme ile birlikte en çok gelişmiş olan görsel kanalları aracılığı ile açımladığı sözsüz iletişim kodlarına uzun süre gerektiği kadar önem verilmemesine yol açmıştır. oysa sözsüz iletişimin en önemli bir bölümünü oluşturan görsel kodların kullanımı insanın iletişim tarihi kadar eskidir. ilkel ve geleneksel toplumların insanı, günlük uygulamalar için olduğu kadar, din kökenli törenler içinde son derece yetkin görsel kodlar geliştirmiştir.ayrıca, kişiler arası yüz yüze iletişimde doğal olarak yer alan ses tonlaması, yüz ifadeleri, mimikler, beden hareketleri, jestler sözlü iletişimi n çerçevesini ve anlamını belirlemede her zaman etkili olagelmiştir.öte yandan, oluşmasında görsel kodlar sezgisel değerlendirme aracı olarak önemli bir işlev üstlenir. (zıllıoğlu, 1993: s.178-179.) 1.1.1.8.1. sözsüz iletişimin işlevi kişiler arası iletişimde sözsüz iletişimin önemli işlevleri vardır. bu işlevleri iki ama gruba ayırabiliriz. bunlardan birincisi, sözsüz iletişim yoluyla bir takım anlamlar iletilebilir. örneğin yakamıza taktığımız rozetle mesleğimizi, başımızı sallayarak bir görüşü onaylamadığımızı, dostumuzun elini tutarak onu sevdiğimizi ifade edebiliriz. sözsüz iletişimin ikinci işlevi ise, sözlü iletişimi desteklemesi, onun akıcılığına katkıda bulunmasıdır. konuşan kişi yüzünü ve bedenini kullanarak sözlü anlatımı destekler. dinleyen ise, sergilediği yüz ve beden ifadeleri ile konuşana geri bildirim verir. bu sırada ise konuşan kişi, karşısındakinin söylediklerini anlayıp anlamadığını ya da sıkılıp sıkılmadığını, onun davranışlarına bakarak tatmin etmeye çalışır. sözsüz iletişim türlerinden iki tanesi, kişiler arası iletişimi başlatmada önemli rol oynar. bunlardan birisi göz kontağı, diğeri ise vücutla yönelmedir( dökmen, s.34) 1.1.1.8.2. beden dili konu insan davranışları olunca, bunların belirli kalıp ve sınıflara nasıl sokulabildiği sorusu akla einstein’ın ünlü sözlerini getiriyor: “ bilim, duygusal deneyimlerimizin kaotik çeşitliliğini, mantıksal açıdan standart bir düşünce sistemine karşılık getirme çabamız. bu sistemde tekil deneyimler, kuramsal yapıya öyle bir şekilde karşılık gelmeli ki, benzersiz ve inandırıcı bir sonuç ortaya çıksın. duyusal deneyim, insanın dışındaki bir konu çerçevesinde gerçekleşir. ancak onu yorumlayacak kuram, insan elinden çıkma ve olağanüstü bir çabayla zahmet gerektiren bir uyum sürecinin sonucu: varsayıma dayalı, asla tam anlamıyla kesin olmayan ve her zaman sorgulamaya, kuşkuya hedef olmaya mahkum bir sonuç.” neden vücut dili? 1.başkaları üzerinde olumlu bir etki yaratarak amacımıza ulaşmak 2.karşımızdakileri daha iyi anlayarak etkili bir iletişim kurmak. 3. kendi beden hareketlerimizi denetleyerek, sosyal ortamlara daha çabuk uyum sağlamak 4.başkalarının gerçekte ne söylemek istediğini anlamak. ( http://www.ekocerceve.com/bireyselgelisim/arsiv_2/ayrinti.php) bazen bir hareket bin söze bedeldir. bir kişiyle iletişim kurduğumuzda söylediklerimiz ne kadar önemli ise hareketlerimizle o kişide bıraktığımız intiba da o kadar önemlidir. el, kol hareketleri, mimikler, dokunma, vücut pozisyonu. iş yaşamında başarılı olmak isteyen kişi, iletişim kurduğu kişilerin sadece söylediklerini değil, yüzü, eli, kolu ve bedeniyle yaptıklarını da duymalıdır. araştırmacılar da benzer bir çabayla kinezik adı altında inceledikleri iletişimsel beden hareketlerini, yüz ifadelerini ve jestleri, bir sisteme oturtma amacıyla birkaç grupta toplamışlar. sözcük ve cümleler yerine kullanılan beden hareketlerini, amblemler: sözlü mesaja eşlik eden anlamlarını güçlendiren hareketleri “tanımlayıcılar”; yüz ve ya beden de duygu ifadesine neden olan hareketleri “ duygusal gösterimler”; iletişim akış ve hızını denetleyen hareketleri “düzenleyiciler”; gerilimi denetleme hareketlerini “ ayarlayıcılar” olarak sınıflamışlardır. amblemler, anlamlarının ülkeden ülkeye, bölgeden bölgeye değişebilmesine bağlı olarak, tümüyle evrensel kabul edilmiyor. sözgelimi birçok batı ülkesinde “her şey yolunda” veya “tamam” anlamına gelen baş parmağı gösterme işareti iran, afganistan, nijerya da, ayrıca italya ve yunanistan’ın bazı bölgelerinde hakaret niteliğinde.amblemlerin önemli bir özelliği de, sözcük öğrenir gibi öğrenilmeleridir. çünkü bunlar bedenin doğal çıktıları ol maktan çok, simgesel gösterimler. tanımlayıcılarsa daha evrensel olmakla birlikte bazı evrensel yanlış anlamaların da kaynağı. başını hafifçe yukarı aşağıya sallayarak onu dinler görünen kocasının, kendisiyle hemfikir olduğunu sana birçok kadın, farkında değil ki aslında “ sen devam et, bende arada kulak kabartırım.” diyor. tabii bütün hareketlerin bu sınıflardan birine mutlaka dahil olacağını söylemek mümkün değil. postür, yani duruş, kişi hakkında önemli ipuçları veren, kişi açısından da söylemek istedikleri için çok verimli bir araçtır. kıpırtısız dimdik bir asker, öğretmenin karşısında büzülmüş bir öğrenci, bacak bacak üstüne atmış mağrur bir hanımefendi salt oturuşu ya da yürüyüşüne bakarak tanımadığımız birini çekingen, pısırık yada kendinden fazla emin olmayarak değerlendirdiğimiz, mutlaka olmuştur. postür’ün iletişimsel değerini en iyi takdir edenler tiyatro ve sinema oyuncuları, başta da pandomimciler olsa gerek. ancak araştırmacılar içinde çok yeni bir konu değil. william james, beden postürü yoluyla ifadeyi konu alan ve 347 farklı postürü incelediği 1932 tarihli çalışması sonucunda yüz ifadesi, jest ve postürlerin, çözümlemeye yönelik olarak ayrı ayrı incelenebilirseler de ,ifadenin bütünü açısından birbirleriyle bağlantılı olduklarını vurgulamıştır. günümüzde kabul edilen modellerde aslında pek farklı değil: en çok benimsenen model, postürü açık/kapalı ve ileri/geri şeklinde tanım lıyor. annesi onu azarlarken kollarını kavuştur mu, yüzünü yana çevirmiş duran bir çocuk, annesinin mesajına “kapalı” bir çocuktur. sizi dinlerken tümüyle size dönük, “ileri” uzanmış biri de iletişime büyük olasılıkla açıktır. bu iki grubun farklı kombinasyonları da söz konusudur.iş dünyasındaki hemen hemen bütün insan kaynakları kursları, sözsüz iletişim ya da beden dili üzerinde durmaktadır. müzakere kurslarında, eğitmenler birinin karşısındakini nasıl bir kitap gibi “okuyabileceğini” vurgulamaktadır. eleman seçme kurslarında öğretmenler adayların yalan söyleyip söylemediğinin nasıl belirlenebileceğini öğretmektedirler. değerlendirme atölye çalışmalarında danışmanlar değerlendirilenlerin, kendi geri bildiriminden nasıl hoşnut olduklarını ya da düş kırıklığına uğradıklarını göstermek için video geribildirimi yöntemi kullanmaktadırlar. hiçbir satış kursu, satışları en yükseğe çıkarmak için müşterilere neyi ve nasıl gözlemlemeleri gerektiği konusunda öğüt vermeden geçmez. yüz ifadeleri, beden dilinin hem anlamı en açık sözcüklerini, hem de neden- sonuç ilişkisine oturtması en güç bölümünü oluşturuyor. özellikle gözlerin ve bakışların kazandığı önem, bazı araştırmacıların ilginç çıkarımlar yapmalarına bile neden olmuştur. yüz ifadesiyle ilgili olarak 19. yüzyılda charles bell’le, özellikle de ifadenin anatomi ve fizyolojisiyle ilgili olarak yayımladığı kitabıyla başladığı kabul ediliyor. bell’in çalışmaları, duygusal ifade üzerine incelemelerde darwin ve kendisinden sonra gelenlerin yıllar boyunca duygularla dolaysız ilinti kurdukları yüz ifadelerini şimdilerde bu yönüyle sorgulayanlar, ifadelerle duygular arasında bire bir ilişki zorunluluğunun olmadığını savunanlarda yok değil. evet diyorlar, yüz ifadelerinin duyguları yansıttığı tümüyle mantıksız değil; ancak, aslında her şeyin duyguları yansıttığı gerçeğinin göz önüne alınması koşuluyla. hele gerçek duyguları gizleyebilme özelliğinin bile duygulardan kaynaklandığı düşünülecek olursa! diğer karşı ç ıkışlar da, hepimizin aynı yüz kaslarına sahip olduğumuz ancak bu kasların, ifadede farklı kültürlerde farklı kombinasyonlarla kullanılacağı yolunda. darwin dönemi ve sonrasındaki bilim adamlarının, duyguların yapay ve hatta batı kültürünün bir icadı olduğu iddiaları da kayda değer. darwin bu konuda üç ilkeyi ortaya atmıştır. bunlardan birincisi, hareketlerde oluşan bazı ifadelerin amaca yönelik olduğu “kullanılabilir alışkanlıklar” ilkesi; bir diğeri, bazı ifadelerin, diğerleriyle zıt olmaları nedeniyle seçildiği”antitez” ilkesi; üçüncüsü, “sinir sisteminin doğrudan hareketi” ilkesidir. (tozar,s.70-72) buna karşın, beden dilimizi kullanma yetisini kazanmak için fazla zaman ayırmıyoruz. bir hastayla konuşmak istediğinizde girip yanında ayakta mı duracaksınız? gülümseyecek misiniz? elinizi uzatıp ona doğru mu yaklaşacaksınız? bir işe ve ya yere müracaat ettiğinizde, karşınızdaki kişi sizin sinirli olmanızın nedenini bilmeyecektir. her ne olursa olsun, beden dilimiz, kafanızdaki düşüncelerinizi bir şekilde ortaya koyacaktır. ancak, bu dışa vurumun tercüme edilmesi gerekmektedir. fakat beden dili tek başına gerçekleri anlatıcı kriter olarak da görülmemelidir. beden dilinin olumlu ya da olumsuz olarak nitelenen bir sözlüğü olduğu bilinmektedir. desmond morris’in, beden dili kitabında insan jestlerinin ne anlama geldiği anlatılmıştır. morris 600’den fazla mimiğin anlamını sıralamıştır(tekeli, s.27) 1.1.1.8.2.1. bölgeler hayvanlar, kuşlar, balıklar ve primatların bölgelerini belirleme ve korumalarıyla ilgili binlerce kitap ve makale yazılmışsa da insanların da kendi bölgeleri olduğu ancak son yıllarda keşfedil­miştir. bunu öğrenip ne anlama geldiğini anladıktan sonra kişi başkalarının ve kendinin davranışlarıyla ilgili inanılmaz bir anlayış elde etmekle kalmaz aynı zamanda başkalarının yüz yüze gelindi­ğindeki tepkilerini tahmin edebilir. amerikalı antropolog edward t. hall insanların mekansal ihtiyaçları konusunda öncülerden bi­riydi ve 1960'ıarın başında 'proksemik' ('yakınlık' anlamına gelen 'proximity' den) sözcüğünü uydurdu. bu alandaki araştırmaları hemcinslerimizle ilişkilerimizi daha iyi anlamamızı sağlamıştır.her ülke iyi tanımlanmış sınırlarla belirlenmiş ve bazen de silahlı nöbetçilerle korunmuş bir bölgedir. genelde her ülkenin içerisinde il ve ilçeler gibi daha küçük bölgeler vardır. bunların da içinde daha küçük olan ve semtleri ve içinde yaşayanlar için kapalı bir bölge olan pek çok sok ağı içeren şehirler vardır. her bölgede yaşayanlar o bölgeye karşı bir bağlılık duyarlar ve bölgelerini ko­rumak için vahşet ve öldürme yollarına başvurdukları görülmüştür.bir bölge aynı zamanda bir kişinin sanki vücudunun uzantı­sıymışçasına kendinin olarak benimsediği bir alan veya boşluktur. her birimizin çitlerle çevrili evi, arabasının içi, yatak odası veya sandalyesi ve hatta dr. hall'un keşfettiği gibi vücudunun etrafında tanımlanmış bir boşluktan oluşan kendi mallarını çevreleyen alanı içeren kendi bölgesi vardır. 1.1.1.8.2.1.1. kişisel alan çoğu hayvanın vücudunun etrafında kendi kişisel alanları olarak sahip çıktıkları belli bir boşluk vardır. bu boşluğun büyüklüğü temelde hayvanın yetiştiği alanın ne kadar sıkışık olduğuyla ilişkilidir. afrika'nın uzak bölgelerinde yetişen bir aslanın bölge­sindeki boşluk o bölgedeki aslan popülasyonunun yoğunluğuna bağlı olarak elli kilometre veya üzerinde bir çapa sahip olabilir. aslan bölgesel sınırlarını işeyerek ve dışkılayarak işaretler. öte yandan esaret altında yetiştirilen bir aslanın kişisel alanı sıkışık koşulların doğal bir sonucu olarak sadece birkaç metrelik bir bü­yüklüğe sahip olabilir.diğer hayvanlar gibi insanın da kendisiyle taşıdığı portatif bir 'hava kabarcığı' vardır ve bu kabarcığın büyüklüğü yetiştiği bölgedeki nüfus yoğunluğuyla ilişkilidir. o halde bu kişisel bölge mesafesi kültürel olarak belirlenir. japonlar gibi bazı kültürler ka­labalığa alışıkken bazı başka kültürler 'geniş açık alanlara' alışık­tırlar ve mesafeyi korumayı severler. statü de bir kişinin d iğerlerine göre gerek duyduğu mesafeyi etkileyebilir ve bu da daha sonraki bir bölümde tartışılacaktır. 1.1.1.8.2.1.1.1 bölge mesafeleri avustralya, yeni zelanda, ingiltere, kuzey amerika ve ka­nada'da yaşayan orta sınıf, şehirli kişilerin etrafındaki hava kabar­cığının yarıçapı genel olarak aynıdır. dört farklı bölgeye ayrılabi­lir. 1 mahrem bölge (15 ila 45 cm. arasında) kişiler bu bölgeyi kendi mallarıymışçasına koruduklarından tüm bölgeler arasında en önemlisi budur. sadece o kişiye duygusal olarak yakın olan kişilerin bu bölgeye girmesine izin verilir. burada bir de sadece fiziksel temas sırasında girilebilen ve vücuttan uzaklığı 15 cm olan bir alt-bölge vardır. bu da yakın mahrem böl­gedir. 2 kişisel bölge ( 46 cm ila 1.22 rn. arasında) bu da kokteyllerde, ofis partilerinde, sosyal etkinliklerde ve arkadaş toplantılarında başkalarıyla aramızdaki mesafedir. 3 sosyalbölge (1.22 ila 3.6 metre arasında) yabancılar, örneğin evimizde tamirat yapan tesisatçı veya doğramacı, postacı, bakkal, işyerindeki yeni eleman ve çok iyi ta­nımadığımız kimselerle aramızdaki mesafe budur. 4 ortak bölge (3.6 metrenin üzerinde ) kalabalık bir gruba hitap ettiğimizde durmayı tercih ettiği­miz rahat mesafe budur. bölge mesafelerinin pratik uygulamaları normal olarak mahrem bölgemize başka birisi aşağıdaki iki nedenle girer. birincisi yakın bir akraba veya arkadaştır ya da bize cinsel olarak yaklaşmaya çalışmaktadır. ikincisi ise karşımızdaki­nin saldırgan olması ve bize saldırmak üzere olmasıdır. kişisel ve sosyal bölgelerimize yabancıların girmesine dayansak da bir ya­bancının mahrem bölgemize girmesi vücudumuzda fizyolojik deği­şikliklerin olmasına neden olur. kalp kanı daha hızlı pompalar, kanımıza adrenalin akar ve olası bir 'kaç veya saldır' durumuna hazırlık yapılırken beyin ve kaslara daha fazla kan pompalanır.bu da yeni tanıştığınız birinin omzuna elinizi koymanızın veya ona sarılmanızın karşınızdaki sizi gücendirmemek için gıi­ıümsese bile onun size karşı olumsuz duygular beslemesine yol açacağı anlamına gelir. insanların yanınızda rahat olmasını istiyor­sanız altın kural 'mesafeli davran'dır. başka insanlarla ilişkileri­miz yakınlaştıkça bölgelerinde daha yakına girmemize izin verilir. örneğin, yeni bir eleman diğer person elin başlangıçta kendisine soğuk davrandıklarını düşünebilir ama aslında onu daha iyi tanıya­na kadar sosyal bölge mesafesinde tutmaktadırlar. diğer çalışanlar onu daha iyi tanıdıkça kişisel bölgelerine ve hatta bazı durumlarda mahrem bölgelerine girmesine izin verirler. öpüşmekte olan iki kişinin kalçalarının mesafesi bize arala­rındaki ilişki hakkında bilgi verir. sevgililer bedenlerini birbirleri­ninkine bastırırlar ve birbirlerinin mahrem bölgelerinde hareket ederler. bu yılbaşı gecesi bir yabancıyı veya en iyi arkadaşınızın eşini öpmekten farklıdır. bunların her ikisi de pelvislerini sizinkin­den en az 15 santim uzakta tutarlar.mesafe/mahremiyet kuralının istisnalarından biri mekansal mesafenin kişinin sosyal statüsüyle ilgili olduğu durumdur. örne­ğin bir şirketin müdürü astlarından biriyle hafta sonları balığa gi­diyor olabilir ve balığa gittiklerinde birbirlerinin kişisel veya mah­rem bölgesinde dolaşıyor olabilirler. ancak, büroda müdür, yazılı olmayan sosyal tabaka kurallarına uymak için 'balık' arkadaşını sosyal mesafede tutar.konserler, sinema, asansörler , tren veya otobüslerin kalaba­ıık olması başka kişilerin mahrem bölgelerine girilmesini kaçınıl­maz kılar ve insanların bu müdahaleye tepkilerini seyretmek eğ­ıenceli olabilir. batı kült ürlerinde insanların sıkışık bir asansör veya toplu taşıma aracı gibi kalabalık bir durumda katı bir şekilde uydukları bir dizi yazılı olmayan kural vardır. bu kurallar arasında şunları sayabiliriz: ·   tanıdığınız birisi dahil olmak üzere kimseyle konuşmamalı­sınız. ·   asla başkalarıyla göz teması kurmamalısınız. ·   'poker suratı' takınmalısınız - hiçbir şekilde duygular belli edilmemelidir. ·   elinizde kitap veya gazete varsa ona gömülmüş görünmelisiniz. ·   kalabalık ne kadar fazlaysa o kadar az hareket edebilirsiniz. ·   asansörlerde başınızın üzerindeki kat numaralarını seyret­mek zorundasınız. sabah ve akşam saatlerinde işe giden insanları tarif ederken 'mutsuz', 'üzgün' ve 'umutsuz' gibi sözcüklerin kullanıldığını sık sık duyarız. bu ifadeler genellikle yolcuların yüzündeki boş, an­lamsız ifadeler yüzünden kullanılırsa da gözlemci yanlış hükümle­re varmaktadır. gözlemcinin aslında gördüğü kalabalık bir kamu alanında mahrem bölgelerine kaçınılmaz olarak müdahale edilme­sinde geçerli olan kurallara uyan bir grup insandır. bu konuda şüpheniz varsa kalabalık bir sinemaya tek başını­za bir daha ki sefere gidişinizde nasıl davrandığınıza dikkat edin. yer gösterici sizi tanımadığınız suratlardan oluşan bir kalabalıkla çevrili olan koltuğunuza doğru yönlendirirken nasıl önceden prog­ramlanmış bir robot gibi kalabalık yerler için yazılı olmayan dav­ranış kurallarını uygulamaya başlayacağınıza dikkat edin. yanınız­daki tanımadığınız kişiyle koltuğun kol dayanağı için bölgesel bir savaşa başladığınızda kalabalık bir sinemaya tek başına gidenlerin neden ışıklar sönüp de film başlamadan yerlerine geçmediklerini anlarsınız. kalabalık bir asansör, sinema veya otobüsteyken etra­fımızdaki insanlar insan olmayan varlıklara dönüşür - yani bizim açımızdan yok olurlar ve biz de mahrem bölgemize müdahale edil­diğinde saldırıya uğramış gibi davranmayız.ortak bir amaç için savaşan kalabalık bir grup veya protes­tocular bölgelerine müdahale edildiğinde bireylerle aynı şekilde davranmazlar, hatta çok daha farklı bir durum ort aya çıkar. kala­balığın yoğunluğu arttıkça her bir bireye daha az kişisel alan düşer ve kişiler gitgide saldırganlaşır. bu da kalabalığın büyüdükçe daha kızgın ve çirkin olmasının ve saldırganlaşmaya başlamasınm nede­nidir. bu bilgi, herkesin daha fazla kişisel alana sahip olarak sa­kinleşmesini sağlamak amacıyla kalabalığı dağıtmaya çalışan polis tarafından kullanılır.yüksek yoğunluklu yerleşim projelerinin kişilerin kişisel alanlarını ellerinden almaktaki rolünü hükümet ve şehir plancıları­nm anlaması ancak son yıllarda olmuştur. yüksek yoğunluklu ya­şam ve aşırı kalabalığın etkilerini yakın zamanda amerika birleşik devletleri'nde chespeake körfezi'nde maryland kıyılarmdan iki kilometre uzakta yer alan james adası'ndaki geyik nüfusu üzerin­de yapılan bir araştırma göstermiştir. bol miktarda yiyecek olması, avcılara rastlanmaması ve enfeksiyon olmamasına rağmen geyikle­rin çoğu topluca ölmekteydi. önceki yıllarda sıçan ve tavşanlar üzerinde yapılan benzer çalışmalar da benzer bir eği limi göstermiş­ti ve araştırmaların sürdürülmesi geyiklerin, nüfus arttıkça her bir geyiğin kişisel bölgesinin yok olmasından kaynaklanan stresin yol açtığı adrenalin bezlerinin aşırı çalışmasından öldüğünü ortaya çı­kardı. adrenalin bezleri büyüme ve üremenin düzenlenmesi ve vü­cut savunma seviyelerinin belirlenmesinde önemli bir rol oynarlar. böylece ölümlere yol açanın açlık, enfeksiyon veya saldırı değil aşırı nüfusun yol açtığı strese karşı fizyolojik bir tepki olduğu an­laşılmıştır.bunun ışığında en yüksek insan nüfusu yoğunluğuna sahip bölgelerin neden en yüksek suç ve şiddet oranına da sahip olduğu­nu görmek mümkündür.karakolda sorgucular genellikle sorgulanan suçluların di­rencini kırmak için bölge müdahale tekniklerini kullanırlar. suçlu­yu odanın boş bir yerindeki kolsuz, sabit bir sandalyeye oturtarak soru sorarken onun mahrem ve yakın mahrem alanına girerler ve soruya cevap alıncaya dek de orada kalırlar. bu bölgesel tacizin suçlunun direncini kırması genelde çok kısa sür ede gerçekleşir.yöneticiler aynı yaklaşımı astlarından gizlemekte oldukları bilgileri elde etmek için kullanabilirler ama bir pazarlamacının müşterilerine karşı bu yaklaşımı kullanması için salak olması gere­kir. 1.1.1.8.2.1.1.1. bölge mesafelerini etkileyen kültürel faktörler danimarka'dan sidney'e yakın zamanda göç eden genç bir çift jaycees'in yerel şubesine katılmak üzere davet edildiler. kulü­be kabul edilmelerinden birkaç hafta sonra bazı kadın üyeler da­nimarkalı adamın kendilerine asıldığını ve bu nedenle ondan rahat­sız olduklarını söylerken kulübün erkek üyeleri de danimarkalı kadının kendilerine sözel olmayan şekilde cinsel olarak elde edile­bilir olduğunu hissettirdiğini söylediler. 1.1.1.8.2.1.1.2. bölge ve mülkiyet bir kişinin sahip olduğu mülkler veya düzenli olarak kullan­dığı yerler onun için özel bir bölge özelliğine sahip olup tıpkı kişi­sel alanı gibi korumak için savaş verebilir. kişinin evi, ofisi ve ara­bası gibi şeylerin her biri bir bölgedir ve her birinin de duvar, bah­çe kapısı, çit veya kapı gibi kesin belirlenmiş sınırları vardır. her bir bölgenin birkaç alt bölgesi olabilir. örneğin, evde bir kadının özel bölgesi mutfağı veya çamaşırhanesi olabilir ve kendisi burala­rı kullanırken kimsenin girmesini istemeyebilir. bir işadamının toplantı odasında yeri, yemekhaneye takılan birisinin orada masası ve babanın da evde koltuğu vardır. bu bölgeler genellikle üzerle­rinde veya etraflarında kişisel eşyalar bırakılarak veya sık kulla­nımla işaretlenirler. yemekhaneye sürekli takılan kişi masasına adını kazıyacak kadar ileri gidebilir. işadamıysa toplantı masasın­daki bölgesini 46 santimetrelik mahrem bölge sınırına yaydığı kül tablası, kalemler, kitaplar ve kıyafetleriyle işaretleyebilir. dr. desmond morris, kütüphanelerdeki oturma konumlarıyla ilgili ola­rak yapılan çalışmalarda bir masaya bırakılan kitap veya kişisel eş­yanın orayı ortalama yetmiş yedi dakika süreyle boş tutarken, bir sandalye üzerinde bırakılan bir ceketin iki saat süreyle boş tuttuğunu gözlemlemiştir. evde aile fertlerinden biri sandalyesinin üzerine veya yakınına piposu veya dergisi gibi kişisel bir eşyayı bıra­karak o alanın mülkiyetini ilan edebilir.aile reisi pazarlamacıya oturmasını söyler ve o da farkında olmadan aile reisinin koltuğuna oturursa müstakbel alıcı bölgesine girilmesi nedeniyle elde olmayan nedenlerle ajite olur ve savun­maya geçebilir. 'hangi koltuk sizin?' gibi basit bir soru böyle bir bölgesel hata yapmanın olumsuz sonuçlarının önüne geçebilir.   1.1.1.8.2.1.1.3. şehir ve kırsal alan mekansal bölgeleri yukarıda da belirtildiği gibi bir bireyin ihtiyaç duyduğu ki­şisel alan yetiştirildiği bölgenin nüfus yoğunluğuyla ilgilidir. nü­fus yoğunluğu düşük kırsal alanlarda büyüyen insanların nüfus yo­ğunluğu yüksek olan şehirlerde yetişenlere kıyasla daha fazla kişi­sel alana ihtiyaçları vardır. bir kişinin el sıkışırken elini ne kadar uzattığı şehirden mi köy­den mi geldiği konusun­da iyi bir ipucu olabilir. şehirlilerin 46 santimet­relik kişisel bir kabar­cıkları vardır, bu aynı za­manda el sıkışmak için uzandıklarında bedenle­riyle bilekleri arasındaki mesafedir. bu da ellerinin karşıdakinin eliyle tarafsız bölgede 1 karşılaşmasını sağlar nü­fus yoğunluğunun çok daha düşük olduğu kasabalarda ye­tişmiş kişilerin bölgesel 'kabarcığı' 100 santimetre veya daha fazla olabilir ve bu da kırsal alandan gelen birisi el sıkışmak için elini uzattığında bedeniyle bileği arasında ölçülebilen mesafedir.kırsal alanda yaşayan kişiler el sıkışırken ayakları yere sağ­lam basar ve sizinle el sıkışmak için eğilebildikleri kadar ileri doğ­ru eğilirler. öte yandan bir şehirli el sıkışmak için öne doğru adım atar. uzak veya tenha yerlerde yetişen insanların genel olarak kişisel alan gereksinimleri daha fazla olup 6 metreye kadar çıkabilir. bu kişiler el sıkışmaktansa uzakta durup el sallamayı tercih ederler. şehirden gelen pazarlamacılar özellikle tarım malzemeleri satmak için tenha kırsal bölgelerdeki çiftçileri ziyaret ederken bu tür bilgilerden faydalanırlar. çiftçinin 100 ila 200 santimetre veya üzerinde bir 'kabarcığı' olabileceği göz önüne alındığında el sıkış­mak onun bölgesine bir müdahale olarak görülerek çiftçide olum­suz tepkiye yol açabilir ve onun savunmaya geçmesine neden ola­bilir. kırsal alanda çalışan başarılı pazarlamacılar en iyi görüşme koşullarının kırsal alandaki kasaba sakinleriyle uzaktan el s
* Bu çalışmalar size faydalı olabildiyse sol taraftan sitemizi beğenerek bize destek olabilirsiniz...