Xyeze Temasına Geç Turkuaz Temaya Geç Yeşil Temaya Geç Siyah Temaya Geç Kırmızı Temaya Geç Sarı Temaya Geç Mor Temaya Geç

İŞLETMENİN TANIMI AMAÇLARI ÖZELLİKLERİ VE FONKSİYONLARI ÖDEV


Levent [Taksim,Istanbul,Turkey] / İşletme / 426 kez indirildi
işletmenin tanımı amaçları özellikleri ve fonksiyonları 1.1.işletmenin tanımı her devirde ve her toplumda insan, kıt kaynaklarla sayısız ihtiyaçlarını karşılamak durumunda olan canlı bir varlık olarak görülmüştür. her ne kadar şu günümüz insanı, bazı ilkel ihtiyaçlarını gidermiş ise de toplumların gelişme sürecine bağlı olarak bireylerin ihtiyaçlarının da değişmekte ve çeşitlilik kazanmakta olduğunu görmekteyiz. bir takım biyolojik, psikolojik ve sosyal ihtiyaçların baskısı altında olan kişi, yetenek ve imkanları ölçüsünde bu ihtiyaçlarını karşılamaya çalışmaktadır. bireyler, söz konusu ihtiyaçlarının bir kısmını, kendi çabaları ile gidermeye çalışırken bir kısmını ise, oluşturacakları sosyal birlikler aracılığı ile gidermek arzusundadırlar. böyle bir arzunun sonucu, toplumların sosyal ve kültürel yapılarının gelişmesine bağlı olarak insanların ihtiyaçlarını karşılamak için, işletmeler de gelişmiş ve çoğalmıştır. bu durumda işletmeyi en genel biçimde şöyle tanımlayabiliriz: işletme, belli nedenlerle ortaya çıkan ihtiyaçların, uyumlu biçimde doyurulmasını sağlayan, ihtiyaçlar ile onların doyurulması arasında bir ilişki kuran birimdir. işletme kavramı, “iş” kökünden gelmekte ve şu üç anlamı kapsamaktadır. 1-bir alet, makine ve bu gibi aracı çalıştırma, yani, ona iş gördürme; 2-çeşitli iş ve faaliyetlerin görüldüğü yer; yani işyeri 3-maddesel ve insansal unsurlardan oluşan bir üretim birimi, işletmenin bir süreci ifade eden, bu dinamik yönü ele alındığında, işlerin ve işlemlerin, topluluğundan ibaret bulunan fonksiyonların tespiti, bu fonksiyonları gerçekleştirecek organların vücuda getirilmesi ile işletme meydana gelmektedir. bir başka açıdan bakıldığında işletme, kişi veya kurumların ihtiyaçlarını karşılamak üzere, üretim faktörlerini bir araya getirerek mal veya hizmet üreten, pazarlayan ve sonunda maddi veya manevi bir kar elde etmeyi amaçlayan, iktisadi teknik ve hukuki birimlerdir. işletme için yapılan bütün tanımlardan sonra ortak ve genel bir tanıma gidilebilir. “belirli ölçüde kar elde etmek yada hizmet oluşturmak amacıyla, üretim faktörlerini (sermaye, emek. doğal kaynaklar) bilinçli, uyumlu ve sistemli olarak bir araya getiren ve toplumun ihtiyaç duyduğu mal ve hizmetleri, üreten ya da pazarlayan ekonomik ve sosyal kuruluşlara, işletme denir. 1.2.işletmelerin amaçları amaçlar belli bir faaliyetleri gerçekleştirerek ulaşmak istenen durumlardır. bunlara ulaşmak için hareket ve davranışlarını düzenler. bizim değerler olarak ifade ettiğimiz amaçlar, parasal olabilir veya parasal olmayan sosyal ve manevi özellik ve nitelik de olabilirler. örgütsel açıdan veya işletme yönetimi açısından amaçlar, örgütlerin faaliyetlerinin ve hatta varoluşlarının nedenini oluştururlar. örgütsel amaçlar, örgütlerin bir bütün olarak gerçekleştirmek istediği geleceğe ilişkin bir husustur. bu geleceğe ilişkin hususların tespiti, karar organlarının, işletmenin temel misyonunu araştırmasından sonra yapılır. diyebiliriz ki, işletmeler, toplumda sosyal bir varlık olarak yaşayabilmeleri için tıpkı insanlar gibi, bir takım amaçlar peşinde koşarlar. amaçlar işletmenin proje veya planlarına yol gösteren birer unsur oldukları gibi, hedeflerine ve misyonuna ne ölçüde ulaştığını yönetime bildiren birer araç görevini de ifa ederler. amaçlar, performans ve sonuçların bir işin devamlılığını direk etkilediği her yerde gerekli olan ve işletmeyi diğer örgüt tiplerinden ayıran, onun yapı özelliğini oluşturan temel unsurlardır. işletmenin amaçlarını; genel amaçlar ve özel amaçlar olarak iki grupta incelemek mümkündür. fakat, literatürde, genel amaçların ve özel amaçların farklı şekilde ele alındığı görülmektedir. bunları şöyle sıralayabiliriz: 1. hizmet; 2. kar; 3. sosyal amaçlar; 4. büyüme; başka bir yazara göre, işletmenin genel amaçları şöyledir. 1 1. uzun dönemde kar sağlamak; 2. topluma hizmet etmek; 2 3. süreklilik. bu çalışmada genel amaçlar, ekonomik amaç olarak; özel amaçlarda, sosyal sorumluluk ve ahlaki değerler olarak incelenecektir. 1.2.1. ekonomik amaçlar temel ekonomik amaçlar, faaliyetlerden optimal bir kar elde etmeye dayanır ve bir işletmenin, davranış ve faaliyetleri üzerinde, birinci derecede etkili olan amaçlardır. bu amaçlar, dikkatli bir şekilde incelendiği zaman, bunların odak noktasında işletmenin varlığını sürdürme çabalarının yattığı görülecektir. gerçektende, bir işletme için, hayatını devam ettirebilmek merkezi bir amaçtır. temel ekonomik amaçlar, birbiri içine girmiş bir şekilde karlılık, büyüme ve süreklilik olarak belirlenebilir. 1.2.1.1. karlılık akılcı ticari kararların nedeni yada açıklaması değil, onların gerekliliğinin bir tür denemesi olan kar, ekonomik amaçlar silsilesinin ilk basamağını oluşturur. kar, işletme sahiplerini, yöneticileri ve diğer çalışanları, harekete geçiren en önemli güdüdür. çünkü, işletme, daha çok kar elde ettiği müddetçe; işletme sahibi, sermayesini; diğer gruplar ise, gelirini artıracaktır. bir işletmede, sosyal aktifin getirisi, verim kriteri için kabul edilmiş gösterge olarak ele alınır. bu getirinin ortalama oranı ise, ayarlama ölçeği veya ölçüsü olarak nitelendirilir. işletmenin amacı ya da hedefi, kaynakların şekil değiştirmesinden optimal bir gelir elde etmek olarak, ifade edilir. uzun sürede, işletme kaynaklarından en iyi gelir elde edebilmek için işletmede, verim kriteri olarak kabul edilmiş en kullanışlı unsur, toplam harcamaları aşan gelir artığı veya kardır. karlılığın ayar ölçüsü olarak da, kaynaklardan elde edilmiş gelir ya da yatırımların getirisi alınabilir. ekonomik amaçları değerleyen, mükemmel bir ayar ölçüsü bulmak oldukça zordur. ancak, genel kabul görmüş bir ölçü mevcuttur. kar (harcamaları geçen gelir artığı) karlılık= x 100 sermaye (işletmeye yatırılan toplama sermaye ) bu ölçü, işletmenin faaliyetinin başarısını devamlı olarak ölçmeye imkan sağlar. sermayenin gelecekteki kullanımından beklenen gelir üzerinden tahminler yapmaya imkan vererek, farklı sanayi kollarındaki firmaların durumlarını karşılaştırmaya yardımcı olur. 1.2.1.2. büyüme işletmelerin ekonomik bir amacı olarak: “büyüme, belli bir zaman süreci içinde, işletmenin belli bir ölçekten başlayarak yapısını oluşturan maddi ve benzeri unsurlarda meydana gelen niceliksel bir niteliksel bir dizi değişim ve gelişim faaliyetidir”. bu faaliyet “karlarda”, “satışlarda”, “pazar payında” ve “üretim”deki artışlar şeklinde de kendini gösterir. büyüme, sadece hacim artışı değildir. işletmelerde büyümeden söz edebilmek için, hacim olarak büyüme şarttır. ancak yeterli değildir. bunun yanında nitelik olarak da gelişme sağlanmalıdır. bu ise, işletmenin maddi ve benzeri unsurlarının kalitesinin geliştirilmesi ve daha verimli hale getirilmesi demektir. nasıl ki satış miktarı, üretim miktarı, çalışanların sayısı, harcanan enerji miktarı, nicelik olarak büyümenin göstergeleri ise, kullanılan teknolojinin gelişmişliği, örgüt geliştirme kapasitesi, personelin ve diğer kaynakların kabiliyet ve kapasitesi de nitelik olarak büyümenin göstergesidir. görüldüğü gibi, gerçek büyümenin, hem nicelik hem de nitelik olarak, iki boyutu vardır. bu açıdan büyüme amacının tanımlanmasında, işletmenin hangi boyutunun esas alınacağı ve nitelik olarak ne gibi faktörlerin değerlendirilmeye tabi tutulacağı, önemli bir problem olarak ortaya çıkmaktadır. - nicelik olarak büyüme sözkonusu olursa, seçim yapmamıza yardımcı olacak üç önemli kriter kullanılabilir. 1. seçilen büyüme aracının homojen olması isteniyorsa, para değerindeki dalgalanmalardan bağımsız olan üretim ve satış hacimlerinden hareket edilmelidir. 2.üretim çeşitleri özellikle ve dolayısıyla, değer bakımından birbirinden farklı olan veya çok sayıda mamul üreten sanayi kolunda, ölçü olarak, satış tutarlarını almak daha uygundur. 3.bazen de elde bulundurulan maddi ve benzeri varlıkların sayısı veya hacmi büyüklük göstergesi olabilir. - nitelik olarak büyüme söz konusu olursa, amaç olarak tespit edilen, büyüklük göstergesi izlenen amacın fonksiyonuna göre değişecektir. bu sebeple, gerçekleştirilmek istenen amacın ne olduğu kesin olarak tanımlanmış olmalıdır. mesela , büyüme ile gerçekleştirmek istenen, teknik bir yenilik yaparak maliyetleri düşürmek ise, yeniliğin gerektirdiği işlem hacmi; beşeri bir gelişmeden bahsediliyorsa , kazanılacak yeni bilgi ve kabiliyetler tanımlanmalıdır. görüldüğü gibi büyüme, üretim ve satışlarda görülen miktar veya tutar artışlarını gerektirmektedir. . ancak, bu büyüme veya artışın işletmenin maliyetlerini en aza indiren optimal büyüklüğe kadar olması gereklidir. çünkü, optimal büyüklükten sonra işletmenin maliyetleri, tekrar artmaya başlayacaktır. günümüzde büyümek artık bir zorunluluk haline gelmiştir. çünkü, işletmeler sürekli değişen ve gelişen çevre içinde, faaliyetlerini devam ettirmektedirler. günümüz toplumlarının temel gayesi, ekonomik büyümeyi ve gelişmeyi sağlamak olmuştur. sürekli olarak büyüyen bir ekonomik yapı içinde, işletmelerin en azından aynı oranda büyümeleri mevcut konumlarını muhafaza için şarttır. aksi halde , gün geçtikçe farkında olmadan küçüleceklerdir. bu açıdan büyüme işletmelerin varlıklarını devam ettirebilmelerinin önemli bir aracı haline gelmiştir. daha doğrusu işletmelerin hayatlarını sürdürebilmeleri , büyümenin bir fonksiyonudur. çünkü büyümenin amacı, işletmenin, çevrenin baskılarına karşı koyma ve çevreye daha iyi uyabilmesidir; böylece, işletme, pazarların genişletilmesine ve geliştirilmesine cevap vererek bir rekabet ortamında bulunan diğer firmalarla mücadele eder ve amacına ulaşmak imkanına kavuşur. 1.2.1.3. süreklilik bir işletmenin nihai amacı, varlığını devam ettirmektir. bu da, işletmenin değişen çevre şartları içerisinde optimal büyüme ve karlılığına dayanır. işletmenin, hayatının devam etmesi, karlılık ve büyümesinin sürekliliğine bağlıdır. bu ise, aynı zamanda işletmenin amaçlarındaki istikrarının göstergesidir. ancak, her zaman, karlılığını ve büyüme amacını gerçekleştiren işletmelerin, hayatta kalacakları tezi doğru değildir. çünkü bazı karlı olan işletmeler, faaliyetlerini sona erdirebilir veya başka işletmelerle birleşebilirler. süreklilik amacının gerçekleşebilmesi için, işletmelerin gelecekte ortaya çıkabilecek tehlikelere karşı hazırlıklı olması gerekir. sürekli olarak değişen çevre, aynı zamanda belirsizlikler ortamıdır. bu belirsizlikler, işletmenin hayatının devam etmesini zora sokan risklerle doludur. işletmenin varlığını tehdit eden bu dış çevre riskleri ya işletmeni iredesi dışında meydana gelen tehlikelerden ya da bir fırsatı yakalamak ümit ve çabasıyla, işletmenin göze aldığı tehlikeden kaynaklanabilir. bu sebeple işletmelerde, esnek davranabilmek ve esnek yapıya sahip olmak zorunda olmaktadırlar. bu esnek yapı ise, işletmenin büyüme ve kar etmesine hizmet eden bir araç rolü oynamaktadır. 1.2.2.sosyal sorumluluk ve ahlaki değerler. işletme ahlakı, bugün kullanılan ahlak tanımlarından daha karmaşıktır. bu yüzyılın başlarındaki kötü günlere dönüldüğünde, endüstri işletmelerinde üstün gelen sorumluluklardan birisinin, sadece kar etmek olduğunu görüyoruz. burada dikkati çeken önemli nokta, iş kolunun, ahlaki değerleri sadece günlük dürüstlükle izah edilemeyeceğidir. dürüstlükle beraber, yöneticilerin çevrelerinde etkin ve yapıcı bir rol oynayabilmeleri; çevrenin hedefleri doğrultusunda hizmet verebilmeleri ve çevre faaliyetlerine zaman ayırabilmeleri ile mümkündür. işletmeler dış çevreden etkilendikleri kadar kendi faaliyetleri ile de, dış çevrelerini etkilemektedirler. işletmenin içinde faaliyet gösterdiği çevre, bir toplumsal sistem olarak ele alındığında, işletme yönetiminin aldığı kararların, bu dış siteme yansıması ve bir değişmeye yol açması söz konusu olabilir. günümüz işletmelerinin erişmiş olduğu boyutların sağladığı ekonomik güç, aynı zamanda bu işletmelere politik ve sosyal güç de sağlanmaktadır. toplumda, işletmelerin kazanmış olduğu güç ve ağırlık, beraberinde, içinde faaliyet gösterilen çevreye karşı da sorumluluklar getirmiştir. dolayısıyla, büyük işletmelerin yöneticileri, ekonomik sorumluluklarını yanında, aldıkları kararların işletmenin sosyal ve fiziksel çevresine yapacağı etkileri de göz önünde tutmak zorundadır. işletmenin sosyal sorumluluğu olarak adlandırılan bu görüş, işletmenin ekonomik ve yasal şartlar, iş ahlakına işletme içi ve çevresindeki kişi ve kurumların beklentilerine uygun bir çalışma strateji ve politikası gütmesine insanların mutlu ve memnun etmesine yönelik faaliyetledir. yukarıda tanımlanan sorumluluklar çerçevesinde, işletmelerin faaliyetlerinden etkilenen taraflarla ilişkilerini planlama ve yönetme sorumlulukları vardır. bu taraflar arasında, dış çevredekilerinin yanında, işletme içindeki, işletmenin etkin olarak çalışma ve amaçlarına ulaşma yeteneğini etkileyecek olanlar da bulunmaktadır. işletme içi taraflar, işletmede çalışan yöneticileri ve diğer çalışan personeli, kapsamına alır. işletme dışı taraflar ise, işletmenin faaliyetlerinden dolaylı veya dolaysız etkilenen yakın ve sosyal çevre; (şekil 1’de gösterildiği gibi) rakip işletmeler, satıcılar, sendikalar, kredi veren kuruluşlar, tüketiciler ve/veya müşteriler, yerel yönetimler, devlet hissedarları, toplum ve genel fiziksel çevreden oluşur. şekil 1- çevresel değişkenler bu sayılan sorumlulukları, ilgili oldukları konu ve alanlar açısından düşünüldüğünden, üç ayrı başlık altında toplayabiliriz. 1. temel sorumluklar: bunlar, işletmenin ekonomik işlevini yerine getirilmesiyle ilgili sorumluklar; toplumun yasa ve kurallarına uyum sağlamak, hissedarlar ve çalışanların çıkarlarını korumak; müşterileri, tüketicileri ve satıcılara karşı dürüst davranmak; 2.örgüt olarak sorumluluklar: işletme ile ilgili tarafların, işletmenin faaliyetleri ve kararlarından olumsuz etkilenmelerini önlemek; 3.toplumla ilgili sorumluluklar: işletmenin dış çevresini iyileştirmeye çalışmak, toplumdaki değişimi izlemek, değişime uymak ve değişimi yöneltmek. 1.3. işletmenin özellikleri geniş kapsamlı ve basit olarak ele alınarak, “işletme”, başkalarının ihtiyaçlarını karşılamak üzere mal veya hizmet üreten ekonomik birim (iktisadi ünite)dir şeklinde tanımlanmaktadır. bu tanıma göre hayır cemiyetleri, vakıflar hatta devlet ve devletin çeşitli daireleri işletme sayılabilir. zira bunların hepsi halka mal veya hizmet satıyor olabilirler ama genellikle amaç ekonomik olmaktan çok sosyaldir. konuyu biraz daha dar anlamda olarak ele almak suretiyle, işletme veya firma: “başkalarının ihtiyaçlarını karşılamak üzere mal veya hizmetleri üretmek ve sahibine kar sağlamak amacıyla faaliyet gösteren iktisadi birimdir”. şeklinde tanımlanabilir. böyle olunca da, bir müteşebbis veya iş adamının iktisadi rasyonellik ilkesine uyması, diğer bir deyişle, imkanlarıyla maksimum (azami kar) sağlama yolunda çaba göstermesi; bunun için de kaynaklarını en ekonomik bir biçimde kullanmaya ve maliyetleri minimum (en düşük) düzeyde tutmaya çalışması söz konusu olur. şu halde, dar anlamda düşünüldüğün de, işletmenin karlılık (rantabilite) verimlilik (prodüktivite) esaslarına göre faaliyette bulunması temel alınmaktadır; bu açıdan herhangi bir devlet kurum yada kuruluşu (işletme olarak görülmemekte ancak bunlardan bazıları-iktisadi yanı ağır basanlar-işletme sayılmaktadır. ayrıca karlılık ilkesi, katı bir biçimde “mutlak maksimum kar” anlamına alınmamakta ve kar maksimizasyonu iktisadi amaçlar arasında birinci amaç olmaktan çıkabilmektedir. özetleyecek olursak, iktisadi bir birim olarak işletme ister özel sektörde ister kamu sektöründe olsun; tek veya çok sahipli olsun kişi veya sermaye şirketi şeklinde kurulsun; kapitalist veya sosyalist bir ekonomik düzende faaliyet göstersin, müteşebbisse veya devlete üretim faktörlerine yaptığı harcamaların üstünde bir net gelir sağlamak durumundadır. bu net gelirin (karın) seviyesinin ne olacağı konusunda ana ilkeden ayrılmalar-özellikle kamu işletmelerinden-olabilmektedir. ama karlılık ve verimlilik yine temel ilkelerdir. esasen sosyal amaçlı hayır cemiyetlerini, vakıfları, devlet örgütünü, (ki geniş anlamda en büyük işletmedir) ve çeşitli devlet kuruluşlarını üzerinde duracağımız işletme modelinde ayırmada “güdülen amaç” veya “ hedef önemli bir rol oynamaktadır”. model olarak esas alınacak işletmede bir takım özellikler bulunacaktır. söz konusu işletme: 1. piyasa (pazar) ortamında ve pazar için faaliyet gösteren 3 2. başkalarının ihtiyacını karşılarken sahibine kar sağlama amacı bulunan 4 3. varlığını sürdürmek ve büyümek için çaba sarfeden dinamik bir yapıya sahip, ve 5 4. büyük ve dolayısıyla kompleks (karmaşık) yapılı bir işletme olacaktır. 1.4.işletmenin fonksiyonları işletmelerin çeşitli yönleriyle incelenmesi tıpkı canlı bir organizmanın veya daha spesifik olarak tıpta incelenmesi gibi iki şekilde olabilir: 1. statik bakımdan veya durgun halde iken; 2. dinamik bakımdan veya faaliyet halinde iken. statik incelenme tarzında, tıpkı insan vücut yapısının anatomi dersinde kadavra olarak ele alınması gibi işletmenin yapısı (bünyesi) kısımları ve organları üzerinde durulur. işletmenin üretim faktörleri maddi ve beşeri faktörler ele alınır, organizasyon (örgüt) yapısı incelenir. dinamik inceleme yapısında ise, yine tıpta insan vücudu ve organlarının çalışırken incelenmesi (fizyolojisi) gibi işletmenin çeşitli kısım ve organlarının fonksiyonlarını gördükleri iş ve faaliyetleri ele alma yoluna gidilir. diğer bir ifade ile ilkine anatomik analiz; ikincisine fizyolojik analiz denilebilir. konunun dinamik bakımdan incelenmesi söz konusu olunca, işletmelerin yerine getirdikleri faaliyetlerin üzerinde durulması yoluna gidilir. anacak bu faaliyetler çok ve çeşitli olduğundan bunların birbiriyle yakın ilişkisi olanları gruplandırmak gerekir. böylece, gruplandırılmış işletme faaliyetleri işletme fonksiyonlarını oluşturur. genel olarak, bir işletme üretim faktörlerini tedarik eder; bunlarla üretimi gerçekleştirir ve üretilen malları, onları ihtiyacı olan kimselere arz eder. (sürüm) bir bakıma bu faaliyet grupları sırasıyla “tedarik”, “üretim” ve “pazarlama” adlarıyla işletmenin temel fonksiyonları olarak düşünülebilir. başta genel olarak “yönetim” olmak üzere, işletmelerin daha bir çok fonksiyonları vardır. mal üreten “endüstriyel” bir işletmenin fonksiyonları hakkında burada genel bir bilgi verilecektir. ancak şunu da belirtmek gerekir ki aşağıdaki fonksiyonlardan bazıları belirli türdeki işletmeler için bazıları ise, tüm işletmeler için geçerlidir. günümüzde her biri işletmeciliğin ayrı bir uzmanlık dalı haline gelmiş bulunan işletmenin temel fonksiyonları 6 gruba ayrılabilir. 1-yönetim 1 2-üretim 2 3-pazarlama 3 4-finansman ve finans 4 5-personel 5 6-muhasebe bunlara ilaveten, “araştırma ve geliştirme (ar-ge), “halkla ilişkiler” fonksiyonları da vardır. ayrıca, bazı yazarlar karar alma (veya karar verme) yide ayrı bir fonksiyon olarak kabul ederlerse de daha yaygın bir görüşe göre, zaten “yönetim” tümüyle bir karar alma işlemidir. başlıca işletme fonksiyonları şekilde topluca gösterilmiştir. şekil 2: başlıca işletme fonksiyonları
* Bu çalışmalar size faydalı olabildiyse sol taraftan sitemizi beğenerek bize destek olabilirsiniz...